کامران نرجه

مجموعه مقالات ؛ یادداشت ها و گزارشهای مطبوعاتی یک خبرنگار

بازار شناسی تونس
ساعت ۱٢:٥٥ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۸٥ 

 جغرافیاى طبیعى و ویژگى هاى اقلیمى 

جمهورى تونس با 163 هزار و 610 کیلومتر مربع مساحت، در شمال قاره پهناور آفریقا واقع شده است. این کشور که حداقل 155 هزار و 360 کیلومترمربع از آن در خشکى قرار دارد، از سمت شرق به طول 459 کیلومتر باجمهورى عربى لیبى و از سمت غرب به طول 965 کیلومتر با جمهورى خلق الجزایر هم مرز است.

این کشور حداقل 1148 کیلومتر خط ساحلى با دریاى مدیترانه دارد و باتوجه به تاثیر رطوبت این دریا و ارتفاع کوه هاى شمالى، از آب و هواى معتدلى برخوردار است. البته مناطق جنوبى تونس به علت مجاورت با صحراى مرکزى لیبى، آب و هوایى خشک و بیابانى دارند.

در این جمهورى چند دریاچه کوچک وجود دارد که نقش به سزایى را درتعدیل آب و هوایى تونس ایفا مى کنند. پست ترین نقطه تونس در کنادریاچه"شطالغرسه" حدود 17 متر پایین تر از سطح آب هاى آزاد جهان است وبلندترین نقطه این کشور در کوه هاى "جبل الشنابى" 1544 متر ارتفاع دارد.

حداقل 19 درصد از خاک این کشور قابل کشاورزى است و مراتع طبیعى بیش از 20 درصد آن را پوشش مى دهند.

 جمعیت و ویژگى هاى فرهنگى و اجتماعى 

براساس جدیدترین برآورد (جولاى سال 2002 میلادى ) تونس 9 میلیون و 815 هزار نفر جمعیت دارد که 8/27 درصد از آنها کمتر از 14 سال سن دارند.همچنین، سن 9/65 درصد از آنها بین 15 تا 64 سال و سن 3/6 درصد از آنهابالاتر از 65 سال است.

نرخ رشد جمعیت تونس حدود 12/1 درصد است، در حالى که میانگین نرخ مذکور در فاصله سال هاى 1990 تا 1998 حدود 3/1 درصد بود.

همچنین، به طور میانگین در هر کیلومتر مربع از خاک این سرزمین 6/58نفر زندگى مى کنند.

تونس به ازاى هر هزار نفر جمعیت خود 83/16 نفر نرخ زاد و ولد، 5 نفر نرخ مرگ و میر و 6/0 نفر نرخ منفى مهاجرت دارد.

مردان تونس 14/72 سال و زنان این کشور 39/75 سال امید به زندگى دارند، ضمن آنکه 80 درصد از مردان و 60 درصد از زنان بالاى 15 سال این کشور باسوادند.

98 درصد از ساکنان این جمهورى از نژاد عرب و 2 درصد از نژاد اروپایى هستند. همچنین، 98 درصد از آنها مسلمان، یک درصد مسیحى و یک درصدیهودى اند.

زبان رسمى مردم تونس عربى است، اما در امور بازرگانى از زبان فرانسه استفاده مى شود. 

تقسیمات کشورى و ویژگى هاى سیاسى 

شهر "تونس" پایتخت کشور تونس است و از دیگر مراکز مهم جمعیتى آن مى توان به شهرهاى "صفاقیس"، "سوسه"، "قیروان" و "قابس" اشاره کرد.

تونس در سال 1956 از زیر نفوذ فرانسویان خارج شد و به استقلال رسید.آقاى "زین العابدین بن على" از سال 1987 تاسال 2011رییس جمهور تونس بود ولی در انقلاب مردمی مردم این کشور از سمت خود خلع شد و به عربستان سعودی فرار کرد.

تونس علاوه بر سازمان ملل متحد، در بانک عرب براى توسعه اقتصادى آفریقا، بانک توسعه آفریقا، صندوق توسعه اقتصادى و اجتماعى اعراب،اتحادیه عرب، صندوق پول اعراب، اتحادیه مغرب عربى، کمیسیون اقتصادى آفریقا، سازمان خواروبار و کشاورزى ملل متحد، گروه 77، آژانس بین المللى انرژى اتمى، بانک بین المللى ترمیم و توسعه، سازمان بین المللى هواپیمایى کشورى، کنفدراسیون بین المللى اتحادیه هاى کارگرى آزاد، جامعه بین المللى توسعه، بانک توسعه اسلامى، صندوق بین المللى توسعه کشاورزى، بنگاه مالى بین المللى، سازمان بین المللى کار، صندوق بین المللى پول، سازمان بین المللى دریانوردى، سازمان بین المللى ارتباطات دریایى، سازمان بین المللى ارتباطات دور ماهواره اى، سازمان پلیس بین المللى جنایى، سازمان بین المللى مهاجرت،سازمان بین المللى استاندارد، اتحادیه بین المللى ارتباطات دور، جنبش عدم تعهد، سازمان وحدت آفریقا، سازمان کنفرانس اسلامى، سازمان منع سلاح هاى شیمیایى، کمیسیون سازمان ملل متحد براى تجارت و توسعه،سازمان اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى ملل متحد، کمیسیون حقوق بشر ملل متحد، سازمان توسعه صنعتى ملل متحد، اتحادیه جهانى پست، سازمان جهانى اتحادیه هاى کارگرى، سازمان جهانى مالکیت معنوى، سازمان هواشناسى جهانى، سازمان جهانى گردشگرى و سازمان جهانى تجارت عضویت دارد.

 ویژگى هاى اقتصادى 

تونس اقتصاد متنوعى دارد که بخش هاى کشاورزى، معدن، انرژى،گردشگرى و صنعت در آن نقش مهمى را ایفا مى کنند. موقعیت ویژه جغرافیایى این کشور موجب شده است که زمینه دسترسى بازار اتحادیه اروپایى به کشورهاى آفریقا را فراهم آورد.

دفتر عمران سازمان ملل متحد در گزارش خود پیرامون فقر در سال 2000 میلادى، کشور تونس را به عنوان یکى از کشورهایى معرفى کرد که درراه کاهش فقر و فقرزدایى موفق بوده است. در این گزارش، تونس به لحاظاقدام جدى در راه بهبود شرایط زندگى مردم در ردیف کشورهایى مانند چین وتایلند قرار گرفت.

میزان تولید ناخالص داخلى تونس در پایان سال 2001 به بیش از 5/64میلیارد دلار رسید. نرخ رشد تولید ناخالص داخلى این کشور هم اینک حدود8/4 درصد است، در حالى که میانگین نرخ مذکور در فاصله سال هاى 1990 تا1998 حدود 25/6 درصد بود.

تولیدات کشاورزى 13 درصد، محصولات صنعتى 33 درصد و فعالیت هاى خدماتى 54 درصد از تولید ناخالص داخلى این کشور را شامل مى شود. ازسوى دیگر، درآمد سرانه ملى تونس حدود 6 هزار دلار است.

براساس گزارش دفتر عمران سازمان ملل متحد، در سال 2001 کمتر از 6درصد مردم این سرزمین زیر خط فقر بودند.

تونس بالغ بر 2 میلیون و 600 هزار نفر نیروى کار دارد و نرخ تورم آن حدود 7/2 درصد است. از سوى دیگر، 55 درصد از نیروى کار این جمهورى دربخش خدمات، 23 درصد در بخش صنعت و 22 درصد در بخش کشاورزى شاغلند.

نفت خام، فسفات، سنگ آهن، قلع، روى و نمک مهمترین ذخایر طبیعى تونس را تشکیل مى دهند. همچنین، این کشور در زمینه استخراج نفت،توریسم، نساجى، تولید فرآورده هاى غذایى و محصولات تبدیلى، مصنوعات چوبى و تولیدات فلزى فعالیت صنعتى دارد.

عمده ترین محصولات کشاورزى تونس عبارتند از: گندم، جو، مرکبات،زیتون، گوجه فرنگى، چغندرقند، خرما و سبزیجات.

ظرفیت تولید انرژى الکتریکى در این کشور به 10 میلیارد و 300 میلیون کیلووات ساعت مى رسد که 5/99درصد از آن توسط نیروگاه هاى حرارتى تامین مى شود.

تونس طى سال 2001 نزدیک به 6 میلیارد و 600 میلیون دلار کالا به خارج صادر کرد که عمدتا شامل منسوجات، ماشین آلات صنعتى ساده، موادشیمیایى، فسفات، محصولات کشاورزى و هیدروکربن ها بود. فرانسه، ایتالیا،آلمان، بلژیک و لیبى به ترتیب بزرگترین خریداران کالاهاى تونسى هستند.

این کشور همچنین، در سال 2001 بالغ بر 9/8 میلیارد دلار کالا از خارج خرید که عمدتا شامل ماشین آلات صنعتى، لوازم نقلیه، مواد شیمیایى و موادغذایى بود. فرانسه، ایتالیا، آلمان، اسپانیا، بلژیک و آمریکا هم بزرگترین شرکاى وارداتى تونس هستند.

تونس بالغ بر 5/11 میلیارد دلار بدهى خارجى دارد که حداقل 600میلیون دلار از آنها کوتاه مدت است.

واحد پول تونس (دینار) است که خود به یکصد میلیم تقسیم مى شود. هردلار آمریکا با 250/1 دینار تونس برابرى مى کند (نرخ برابرى ژانویه 2003). 

ویژگى هاى ارتباطى 

شبکه مخابرات تونس تا سال 2000 میلادى بالغ بر 700 هزار شماره تلفن ثابت و 70 هزار شماره تلفن همراه را در این کشور راه اندازى کرده است.

در بخش ارتباطات رسانه اى نیز مردم این جمهورى امواج 7 ایستگاه رادیویى AM ، 20 ایستگاه رادیویى FM و 2 ایستگاه با طول موج کوتاه رادریافت مى کنند، ضمن آنکه برنامه هاى تلویزیونى این کشورهم از طریق 19 شبکه دولتى و خصوصى در سراسر کشور پخش مى شود.

از نظر امکانات مواصلاتى نیز بیش از 2168 کیلومتر ریل راه آهن، 23هزار و یکصد کیلومتر جاده اصلى و فرعى، 797 کیلومتر لوله انتقال نفت خام،86 کیلومتر لوله انتقال فرآورده هاى نفتى، 742 کیلومتر لوله انتقال گاز طبیعى،7 بندر صیادى و تجارى و 32 فرودگاه بزرگ و کوچک در این کشور موجوداست که تنها 3 فرودگاه از میان آنها توانایى پذیرش هواپیماهاى پهن پیکر راداراست. 

مناسبات اقتصادى جمهورى اسلامى ایران با تونس 

روابط اقتصادى ایران با تونس نسبت به بسیارى از همسایگان آفریقایى این کشور گسترده تر است. تونس از زمانى که براى جبران کمبود درآمدهاى ناشى از لغو تعرفه ها (به خاطر امضاى قرارداد همکارى و مبادله آزاد بازرگانى بااتحادیه اروپا) به شدت به جذب سرمایه هاى خارجى روى آورده، زمینه فعالیت تجار و سرمایه گذاران آسیایى و به ویژه کشورهاى خاورمیانه و ایران را فراهم ساخته است و از توسعه روابط اقتصادى استقبال مى کند.

دومین اجلاس کمیسیون همکارى هاى مشترک اقتصادى ایران و تونس که در سال 1377 برگزار شد، به بررسى راه هاى توسعه و روابط تجارى میان دو کشور پرداخت. در جریان برپایى سومین اجلاس کمیسیون مشترک دوکشور در خرداد 1379 نیز زمینه همکارى ایران و تونس در بخش هاى تجارى، صنعتى، کشاورزى، بانکى، معدنى و گردشگرى فراهم شد.

سفر آقاى "محمدالغنوشى" نخست وزیر تونس در رأس یک هیات عالیرتبه سیاسى و اقتصادى به تهران در اردیبهشت 1380 نیز موجب امضاى چند موافقت نامه تجارى و یادداشت تفاهم اقتصادى میان دو کشور شد.

آقاى "محمد شریعتمدارى" وزیر بازرگانى سابق ایران در دیدار با آقاى "طاهرصیود" وزیر بازرگانى تونس که به همراه هیات فوق به تهران سفر کرده بود،خواستار شناخت فرصت هاى تجارى و اقتصادى میان دو کشور و همچنین،ارتباط کامل و جامع بین اتاق هاى بازرگانى و تشکیل اتاق مشترک بازرگانى بین ایران و تونس شد.

از آنجا که صادرات تونس به ایران طى سال هاى گذشته محدود به سوپرفسفات ها، اسیدفسفریک و کودهاى معدنى بوده است، لذا وزیر بازرگانى تونس نیز در دیدار با آقاى شریعتمدارى خواستار تنوع کالاهاى صادراتى به ایران شد. وى اقلامى مانند سیم و کابل، چرم و پوست، فیبرنورى، محصولات دارویى، آهن، پارچه، ماشین آلات کشاورزى و تجهیزات صنعت نفت را نیازروز تونس معرفى کرد که تجار ایرانى مى توانند سهم به سزایى در تامین آنهاداشته باشند .

اضافه مى شود که اخیرا هم موافقت نامه هاى حمل و نقل کالا و مسافر واجتناب از اخذ مالیات مضاعف و نیز توسعه روابط بخش خصوصى میان ایران و تونس به امضا رسیده است. 

  نوشته :      کامران  نرجه    Kamran   Narjeh