کامران نرجه

مجموعه مقالات ؛ یادداشت ها و گزارشهای مطبوعاتی یک خبرنگار

بازارشناسی بنگلادش
ساعت ٧:٠٩ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱۸ خرداد ۱۳۸٩ 

بنگلادش با وجود جمعیت فراوان خود یکی از ضعیف ترین اقتصادهای آسیایی را دارد بطوری که حداکثر میزان تولید ناخالص داخلی آن در سال 2009با 6/5 درصد رشد نسبت به سال پیش از آن  به 93 میلیارد و 200 میلیون دلار رسید .

درآمد سرانه 1200 دلار درسال بنگلادش را در زمره کشورهای فقیر جهان قرار داده و حیات نیمی از مردم این کشور بدون کمکهای جهانی غیر ممکن است .هم اکنون بیش از 37 درصد از مردم بنگلادش زیر خط فقر زندگی می کنند و درآمد روزانه آنها کمتر از 5/1 دلار است .

بخش کشاورزی 7/18 درصد ، بخش صنعت7/28 درصد و بخش خدمات6/52 درصد از تولید ناخالص داخلی بنگلادش را در سال 2009 پوشش دادند.

بنگلادش 72 میلیون 500 هزار نفر نیروی کار دارد که 45 درصد از آنها در بخش کشاورزی ، 30 درصد در بخش صنعت و 25 درصد در بخش خدمات شاغلند .گروه کثیری از نیروی کار بنگلادش نیز هر ساله به امید یافتن مشاغل خدماتی و تولیدی به کشورهای حاشیه خلیج فارس مهاجرت می کنند .نرخ بیکاری در بنگلادش در سال 2009 با اندکی افزایش نسبت به سال پیش از آن به 5/2 درصد رسید . در عین حال نرخ تورم بنگلادش بدون تغییر نسبت به سال 2008 در سال بعد نیز 1/5 درصد باقی ماند .

بنگلادش بر اساس آخرین برآورد توان تولید 23 میلیارد کیلووات ساعت انرژی الکتریکی دارد که تقریبا تمامی این ظرفیت در بخش صنعتی و خانگی به مصرف می رسد .این کشور همچنین روزانه 6400 بشکه نفت خام استخراج می کند که کمتر از یک دهم نیاز داخلی آن است . از این رور 90 درصد از نیاز داخلی بنگلادش به نفت خام از طریق کشورهای نفت خیز حاشیه خلیج فارس تامین می شود .

از مناطق آزاد تجاری بنگلادش می توان به شهرهای  " چیتاگانگ " ،  " داکا " و "  هونگ را " اشاره کرد. عمده ترین صنایع بنگلادش نیز در این شهرها مستقرند .

ارزش ذخایر طلا و ارز بنگلادش به 9 میلیارد و 200 میلیون دلار و مجموع بدهی های سررسید شده این کشور به 23 میلیارد دلار بالغ می شود . این کشور علاوه بر بانک توسعه آسیا در گروه 8 ، سازمان خواربارو کشاورزی ملل متحد ، گروه 77 ، آژانس بین المللی انرژی اتمی ، بانک بین المللی ترمیم و توسعه ، سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری، اتاق بین المللی بازرگانی ، جامعه بین المللی توسعه ، بانک توسعه اسلامی ، اتحادیه پایاپای آسیا ، صندوق بین المللی توسعه کشاورزی ، اتحادیه بین المللی امور مالیه ، سازمان بین المللی کار ، صندوق بین المللی پول ، سازمان بین المللی دریانوردی ، سازمان کنفرانس اسلامی ، اتحادیه بین المجالس ، سازمان بین المللی استاندارد ، اتحادیه بین المللی مخابرات ، پیمان سارک ، کمیسیون اقتصادی آسیا و اقیانوسیه ، سازمان توسعه صنعتی ملل متحد ، کمیسیون توسعه و تجارت سازمان ملل متحد ، کنفدراسیون جهانی اتحادیه های کارگری ، اتحادیه جهانی پست ، سازمان جهانی ماکیت معنوی و سازمان جهانی تجارت عضویت دارد .

بخش کشاورزی بنگلادش تولید کننده محصولاتی نظیر برنج ، چای ، گندم ، نیشکر ، سیب زمینی ، تنباکو ، کنف و چرم است . در بخش صنعت نیز که نرخ رشد تولیدات آن به حدود 6 درصد درسال بالغ می شود ، بنگلادش محصولاتی نظیرنخ و الیاف منسوجات ، چای بسته بندی شده ، کاغذ تحریر ،  سیمان ، مواد شیمیایی ، شکر ، محصولات کنفی تولید می کند .

این کشور در سال 2009حدود  15 میلیارد و 900 میلیون دلار کالا شامل فرآورده های شیلاتی ، کنف ، چتایی،  منسوجات و چرم به کشورهای دیگر صادر کرد . آمریکا ، آلمان ، انگلستان ، فرانسه ، هلند ، ایتالیا  و اسپانیا به ترتیب مهمترین شرکای صادراتی بنگلادش هستند .

بنگلادش همچنین در سال 2009 دبیش از 20 میلیارد دلار انواع ماشین آلات صنعتی ، مواد شیمیایی ، پنبه ، فولاد ، منسوجات ، مواد غذایی ، نفت خام و فرآورده های نفتی و سیمان از خارج خریداری کرد . چین ، هند ، کویت ، سنگاپور و ژاپن به ترتیب بزرگترین فروشندگان کالا به این کشور را شامل می شوند .

سازمان تجارت جهانی اخیرا در گزارش ویژه ای اعلام کرد بنگلادش ظرف سالهای اخیر آزادسازی تجاری سنجیده‌ای را در بخشهای اولویت‌دار اعمال کرده که همراه با پیامدهای مثبت در رشد اقتصادی و افزایش جریان ورود سرمایه‌های خارجی برای این کشور بوده است. با این وجود، محدودیتهای توسعه‌ای، ساختاری و سازمانی همچنان در اقتصاد این کشور وجود دارد. تصویب و اجرای استراتژی جامع کاهش فقر و تعمیق روابط اقتصادی مبتنی بر رفتار ترجیحی و ادغام اقتصادی از جمله مهمترین تحولات اقتصادی بنگلادش  در سالهای اخیراست. چشم‌انداز اقتصادی بنگلادش بستگی به این دارد که صنعت این کشور تا چه اندازه بتواند خود را با شرایط جدید ناشی از حذف سهمیه‌ها مربوط به موافقت‌نامه منسوجات و پوشاک تطبیق دهد. همچنین اقتصاد این کشور تا حد زیاد وابسته به تحولات بخش کشاورزی و بهبود عملکرد دولت در اداره امور مالیاتی و خصوصی‌سازی است.

با وجود اینکه اقتصاد بنگلادش با اعمال سیاستهای محتاطانه اقتصادی در سطح کلان، رشد اقتصادی مداوم تقاضا محور و تورم ملایمی را تجربه کرده،  اما در سالهای اخیر به علت نوسانات قیمت جهانی نفت  و رکود اقتصاد بین المللی ، رشد اقتصادی این کشور کاهش و فشارهای تورمی افزایش یافته است.

سازمان تجارت جهانی معتقد است سیاست پولی بنگلادش در سالهای اخیر حامی رشد اقتصادی و ضامن ثبات قیمتها و تنظیم کننده شرایط بازار ارز در این کشور بوده است. با وجود اقدامات دولت برای کاهش فقر از جمله تنظیم سند استراتژی کاهش فقر در اکتبر 2005، نرخ‌های مربوط به فقر همگانی همچنان بالاست و اختلاف درآمدی گسترش یافته است .

 دولت بنگلادش در حال اعمال اصلاحات مالیاتی است تا جمع‌آوری مالیات را که در حال حاضر تنها 9/10 درصد از تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص داده و برای رفع نیازهای توسعه‌ای این کشور کافی نیست، بهبود بخشد.

تقریباً همه خطوط تعرفه بنگلادش دارای نرخهای ارزشی است و بنابر این نظام تعرفه این کشور از شفافیت بالایی برخوردار است. نظام تعرفه‌ای بنگلادش دارای چهار طبقه تعرفه‌ای است که هرکدام از این طبقات نرخ مشخصی دارد. نرخهای این چهار طبقه تعرفه‌ای عبارتند از: صفر، 6 درصد (برای مواد خام اولیه). 13 درصد (کالاهای واسطه‌ای ) و 35 درصد( کالاهای نهایی).  اقتصاد بنگلادش هم اکنون با مشکلات مهمی از جمله ، بحران انرژی ، فقر گسترده ، مفاسد مالی ، تبعیض و نابرابری ، کاهش اعتماد مردم به دولت ، کاهش ذخایر ارزی ، تورم و کاهش رشد اقتصادی روبرو است که این عوامل در کنار هم اجزه رشد مطلوب اقتصادی را به بنگلادش نمی دهد . این کشورهم اکنون یکی از آلوده ترین کشور های جهان به مفاسد مالی است .

بنگلادش باید برای دستیابی به استانداردهای جهانی در خصوص کاهش فقر ، سالیانه بیش از 5/4 درصد از میزان فقر اقتصادی در کشور بکاهد ولی این رقم هم اکنون کمتر از 6/1 درصد است .

واحد رسمی پول بنگلادش  " تاکا " نام دارد و هر دلار آمریکا حدوداً با  70 تاکا برابری می کند .( نرخ برابری 25 می 2010 )

 

مناسبات اقتصادی ایران و بنگلادش

روابط دوکشور ایران و بنگلادش در سالهای اخیر با روندی کند در حال توسعه بوده و  مذاکرات تجاری دوطرف تاکنون منجر به امضای سه یادداشت تفاهم اجلاس کمیسیون مشترک ، امضای موافقتنامه بازرگانی ، امضای موافقتنامه تشویق و حمایت متقابل از سرمایه گذاری، امضای موافقتنامه کشتیرانی – دریایی ، امضای یادداشت تفاهم تشکیل شورای مشترک تجاری  وامضای موافقتنامه تجارت ترجیحی شده است . مهمترین طرح سرمایه گذاری ایران در بنگلادش شامل احداث پالایشگاه چیتاگانگ است که بنگلادش تصمیم دارد ظرفیت تولید آن را به دو برابر افزایش دهد .

ایران و بنگلادش که تاکنون چهار دوره مذاکره گسترده اقتصادی داشته اند ، خود را برای برگزاری پنجمین اجلاس کمیسیون همکاری های مشترک دو کشور در آینده نزدیک آماده می کنند و مصمم هستند تا موافقتنامه اجتناب از اخذ مالیات مضاعف را امضا و در مبادلات تجاری فی مابین توازن برقرار کنند .

برقراری روابط کارگزاری بانکی و تشکیل اتاق مشترک و شورای بازرگانی بین دو کشور از دیگر موضوعاتی است که ایران و بنگلادش به دنبال آن هستند.

براساس آمار گمرک ، در 10 ماه نخست سال 1388مجموع صادرات غیرنفتی ایران به بنگلادش 31 میلیون دلار و واردات از آن کشور 34 میلیون دلار محاسبه شده است .

همچنین حجم روابط اقتصادی دو کشور در سال 1387 افزون بر 57 میلیون دلار بوده که ازاین رقم حدود 15 میلیون دلار متعلق به صادرات ایران و مابقی واردات از این کشور است .

گل گوگرد ، قیر ، پلی پروپیلن و رزین های اورئیک مهمترین کالاهای صادراتی ایران را به بنگلادش تشکیل می دهند ضمن آنکه ایران وارد کننده کالاهایی نظیر نخ ، الیاف کنفی و چای  از بنگلادش است .

نوشته : کامران نرجه  Kamran   Narjeh