کامران نرجه

مجموعه مقالات ؛ یادداشت ها و گزارشهای مطبوعاتی یک خبرنگار

بنزین دو نرخی و کرایه های دو پهلو !!
ساعت ۳:۱٦ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱۳ اسفند ۱۳۸٥ 

کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی بالاخره با دونرخی شدن قیمت بنزین در سال آینده موافقت کرد ولی اجرای آن را به بعد از خرداد ماه موکول ساخت.‏
براساس تصمیم اخیر کمیسیون تلفیق در سال آینده بنزین تولید داخلی و 5/2 میلیارد دلار بنرین وارداتی سهمیه‌بندی شده به قیمت هر لیتر 100 تومان توزیع خواهد شد و مازاد مصرف با نرخی بالاتر توزیع می‌شود.‏
از طرف دیگر دولت مکلف است نرخ دوم بنزین را به گونه‌ای محاسبه کند که نیاز داخلی با حداکثر یارانه 5/2 میلیارد دلار تامین شود.‏
بنزین به عنوان یک کالای استراتژیک نقش اساسی در سبد هزینه‌های عمومی کشور و به ویژه هزینه حمل و نقل دارد. دولت همواره سعی کرده است تا با اعطای یارانه سنگین به بنزین به عنوان کالای پایه مانع از افزایش قیمت کالاهای نهایی شود ولی امروز رقم یارانه تخصیصی به بنزین به حدی بالاست که بر سایر هزینه‌های کشور فشار زیادی وارد می‌سازد و عملاً جریان سرمایه‌گذاری در طرحهای عمرانی و مخارج جاری کشور را با تهدید روبرو کرده است.
میزان واردات بنزین در سال جاری بیش از 3 برابر اعتبارات بخش راه و ترابری است که برای ساخت جاده‌ها، راه آهن و بنادر در کشور هزینه می‌شود. کنترل واردات بنزین از طریق واقعی کردن قیمت آن زمینه سرمایه‌گذاری در بخشهای دیگر را فراهم می‌سازد.
با این حال رویکرد واقعی کردن قیمت بنزین حداقل در 16 سال گذشته هیچگاه هم سطح نوسانات نرخ تورم نبوده است.‏
ارزان بودن بنزین در ایران اینک به عامل اصلی قاچاق گستردة آن در مرزها و نیز تردد بی‌مورد خودروهای تک سرنشین و ترافیک سنگین و نیز آلودگی خطرناک محیط زیست مبدل شده است.
به عبارت ساده اسراف و دورریز بالای این کالای مهم مرهون قیمت ناچیز آن در سبد هزینه‌های عمومی است.
خوشبختانه تمام لایه‌های کارشناسی و مدیریتی جامعه به این باور دست یافته‌اند که کنترل مصرف بنزین و اختصاص بودجه بیشتر به طرحهای عمرانی در گرو واقعی‌سازی قیمت‌ها و کاهش اعطای یارانه به بنزین است. اما متأسفانه روند تعیین قیمت بنزین در بودجه طی سالهای گذشته همواره تابع شرایطی احساسی بوده و جز دامن زدن به تبعات روانی افزایش قیمت‌ها، نتیجه‌ای دربرنداشته است.‏
امسال نیز کمیسیون تلفیق با رد طرح تک‌نرخی کردن بنزین عملاً زحمت دولت را برای کنترل جریان مصرف سوخت اضافه کرد و امکان سوءاستفاده از قیمت آزاد بنزین را فراهم ساخت. به عبارت دیگر اگر قیمت بنزین تک‌نرخی و در حد هر لیتر 150 تومان تصویب می‌شد، در  تمام فعالیت‌های حمل و نقل نرخ 150 تومان پایه محاسبات قرار می‌گرفت و امکان سوءاستفاده وجود نداشت ولی در شرایط حاضر به راحتی می‌توان بنزین 100 تومانی در باک خودروها ریخت ولی کرایه حمل و نقل بار و مسافر را به نرخ بنزین آزاد محاسبه کرد.
نقش تأثیرگذار خودروهای شخصی در جابجایی کالا و مسافر به ویژه در شهرهای بزرگ واقعیتی انکارناپذیر است و چنانچه مصوبه کمیسیون تلفیق در مورد دونرخی شدن بنزین در صحن علنی مورد موافقت قرار گیرد، طبیعتاً رانندگان خودروهای شخصی و عمومی حتی اگر بخواهند انصاف را رعایت کنند و کرایه‌ها را مطابق با قیمت واقعی بنزین موجود در باک خودرو دریافت کنند، امری غیرممکن است.
از طرف دیگر با توجه به محدود بودن یارانه بنزین در بودجه سال آینده، بخش عمده نیاز کشور به بنزین با نرخ آزاد به دست مصرف‌کنندگان خواهد رسید که قرار است قیمت آن از سوی دولت تعیین شود و بطور قطع بسیار بالاتر از 150 تومان و احتمالاً در حد هر لیتر 400 تومان خواهد بود.
در طرح تک نرخی کردن بنزین، قیمت هر لیتر بنزین فقط 150 تومان بود نه بیشتر ولی در شرایط جدید متوسط نرخ بنزین برای مصارف عمومی و شخصی به بیش از 250 تومان خواهد رسید.
مشکل دیگر مصوبه اخیر کمیسیون تلفیق در نحوه سهمیه‌بندی بنزین 100 تومانی است. بطوری که در این طرح کمترین سهمیه برای خودروهای شخصی در نظر گرفته شده است ولی بار اصلی حمل ونقل بر دوش خودروهای شخصی است. در عین حال افراد مرفهی که چند دستگاه خودرو شخصی دارند می‌توانند سهمیه اضافه‌تری داشته باشند و یارانه بیشتری مصرف کنند ولی افراد دهک‌های پائین که فاقد خودرو هستند از یارانه بنزین نیز بی‌بهره خواهند بود.‏
امید است که مجلس شورای اسلامی در بررسی کلیات لایحه بودجه سال آینده با دید منطقی‌تری به تعیین نرخ بنزین نگاه کرده و زمینه کاهش مصرف این کالا را فراهم سازد.

نوشته :      کامران  نرجه    Kamran   Narjeh 


کلمات کلیدی: نفت و انرژی ، کامران نرجه