کامران نرجه

مجموعه مقالات ؛ یادداشت ها و گزارشهای مطبوعاتی یک خبرنگار

کنکاشی در اشتباهات مدیریت سابق اتاق بازرگانی ایران
ساعت ٤:٥٢ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٥ خرداد ۱۳۸٦ 


دکتر (( محمد نهاوندیان ))  رئیس فعلی مرکز ملی مطالعات جهانی شدن و معاون طرح و برنامه وزیر بازرگانی (در کابینه ریاست جمهوری آیت‌الله هاشمی رفسنجانی)  در جریان پنجمین دوره انتخابات هیأت رئیس اتاق بازرگانی ایران موفق شد به عنوان رئیس جدید اتاق ایران برگزیده شود و به ریاست 27 ساله مهندس (( سیدعلینقی سید خاموشی )) بر بزرگترین تشکل اقتصادی بخش خصوصی ایران خاتمه دهد.‌

هیجان پدید آمده در میدان فعالیت‌های اقتصادی بخش خصوصی از محل تغییرات اخیر مدیریتی در اتاق ایران، اینک بسیاری از تجار، صنعتگران و فعالان عرصه‌های صادراتی را نسبت به آغاز تحولات گسترده در مناسبات اقتصادی ایران با بازارهای جهانی امیدوار ساخته و به نقش آفرینی و تأثیرگذاری بیشتر بخش خصوصی در تصمیم‌گیری‌های کلان اقتصادی دلگرم کرده است.

ضرورت آسیب‌‌شناسی عملکرد سابق اتاق بازرگانی از منظر ارتباطات اقتصادی و نیز اهمیت ارائه راهکار برای تقویت تعامل اتاق بازرگانی با لایه‌های ناشناخته فعالان بخش خصوصی در دوره‌ جدید، نگارنده‌ این مطلب رابه عنوان یکی از قدیمی‌ترین خبرنگاران این حوزه بر آن داشت تا راهبردهای موفقیت مدیریت جدید این تشکل عظیم اقتصادی را بررسی کند.
 اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران در دهه نخست فعالیت خود پس از پیروزی انقلاب اسلامی کمتر در تعاملات و تصمیم گیری های کلان اقتصادی کشور حضور داشت و عمده بخش‌های اقتصادی تحت مدیریت و تصمیم‌گیری‌های مستقیم دولت بود. ضمن آنکه شرایط جنگی کشور در دوران دفاع مقدس میدان فعالیت گسترده صادراتی برای بخش خصوصی را محدود ساخته بود ولی پس از آتش بس میان ایران و عراق، فرصت استفاده از توانمندیهای بخش خصوصی برای بازسازی ویرانه‌ها و نیز رونق صادرات غیرنفتی فراهم شد و از این دوره به بعد تلاش اتاق بازرگانی و به ویژه هیأت رئیسه و معاونین آن برای نقش آفرینی در عرصه‌های تجاری بیشتر شد. ‌

مهندس (( خاموشی ))  رئیس سابق اتاق بازرگانی ایران دراین دوره با اتکا به تجارب تحصیلی و مدیریتی خود در صنایع نساجی عهده‌دار ساماندهی به تجارت منسوجات (که عمدتاً سمت و سوی واردات منسوجات به کشور را داشت) شد و در سمت رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و انگلستان از پتانسیل‌های صنایع نساجی این کشور برای بازسازی صنایع داخلی استفاده کرد. (( ‌علاء میرمحمد صادقی )) نایب رئیس اتاق ایران نیز فعالیت‌های خود را روی ساماندهی صنایع معدنی و صدور فرآورده‌های این بخش به ویژه به بازارهای کشورهای منطقه متمرکز کرد. اما ((اسداله عسگر اولادی)) نایب رئیس دوم اتاق ایران و رئیس اتاق تهران (برادر حبیب اله عسگر اولادی وزیر بازرگانی در کابینه مهندس موسوی) از این دوره به بعد حضور خود را در عرصه تجارت خشکبار بخش خصوصی پررنگ کرد.

مدیریت همزمان عسگراولادی برچند اتاق مشترک این شبهه را در ذهن برخی از منتقدین ایجاد کرد که تمام کانالهای صادراتی گروهی از اقلام با مزیت اقتصادی در داخل کشور به یک نفر ختم می‌شود و در مذاکرات بخش خصوصی ایران با شرکای خارجی اثری از چهره‌های جدید نیست. گویی تمام صادرات بخش خصوصی ایران در چنبره‌ واسطه‌گری‌هاو چانه زنی‌های مدیران ثابت و سنتی اتاق بازرگانی ایران قرار دارد و برای سایر فعالان این بخش شکستن انحصارات پدید آمده از محل عدم افشای اطلاعات تجاری، غیرممکن است. ‌

این شبهه نظری با عملکرد ضعیف مدیران روابط عمومی اتاق بازرگانی در دوره‌های قبلی در مورد اطلاع رسانی به موقع و شفاف از مذاکرات هیات‌های اقتصادی دورن اتاق و کمیسیون‌های مربوطه قوت گرفت و رفته رفته طرفداران و مدعیان جدیدی را به خود جذب کرد.

برکناری جمشید بصیری رئیس سندیکای صنایع نساجی از سمت دبیرکلی اتاق و نیز علی شمس اردکانی از همین سمت پس از وی، نتیجه مستقیم مخالفت‌هایی بود که از گوشه و کنار اقتصاد بخش خصوصی در مورد مخفیانه بودن مذاکرات و اطلاعات تجاری اتاق بازرگانی به گوش می‌رسید. اما با روی کار آمدن چهره‌های جدید نظیر رضا اصفهانی‌ها (از طیف سنتی بازار) و دکتر عبدالرحیم گواهی دیپلمات بازنشسته در همین سمت، مشکل عدم ارتباطات اتاق با تمام فعالان بخش خصوصی و استفاده از پتانسیل‌های ناشناخته اعضای اتاق بازرگانی در مذاکرات خارجی حل نشد.‌در دوره‌ ریاست جمهوری دکتر محمد خاتمی که جنبش‌های اصلاح طلب زمینه حضور آحاد مردم در تصمیم‌گیر‌ی‌های کلان کشور را به وجود آورد، هسته اولیه اعتراضات اصلاح طلبی در اتاق بازرگانی نیز پدیدار شد و تکنوکرات‌های اقتصادی نوظهور نظیر محمدرضا بهزادیان و دکتر عدالتیان و دکتر غنیمی فرد همان انتقاد ریشه‌ای از عملکرد سنتی و غیر شفاف اتاق بازرگانی را شعار برنامه‌های تحول خواهی خود قرار دادند. ‌در این دوره مدیریت اغلب کمیسیون‌ها، اتاق‌های مشترک، اتحادیه‌های صادراتی، انجمن‌ها و تشکل‌های وابسته به اتاق ایران در تهران و شهرستان‌ها در کف قدرت همان جناح سنتی و پایه‌گذاران اولیه اتاق ایران پس از انقلاب قرار داشت.

حتی دبیرکلی اتاق ایران به محسن کوهکن و عبدالهیان و مولایی از همان طیف واگذار شد و برشدت نارضایتی‌ها از عدم حضور تمام جناحهای فکری در تصمیم‌گیری‌های اتاق افزوده شد. محدودیت حضور خبرنگاران (به عنوان تنها روزنه انتقال اطلاعات درون اتاق به بیرون) در مذاکرات و جلسات هیات نمایندگان که به خواست هیات رئیسه صورت گرفت، از این دوره به بعد بسیاری از رسانه‌های گروهی را که می‌توانستند بازوی قدرت اتاق باشند به منتقدان جدی هیأت رئیسه مبدل کرد تا جائی که در انتخابات قبلی، جلسه رای گیری، صحنه مشاجره لفظی طیف تحول خواهان و مدیران سنتی اتاق شد و مطبوعات از فرصت پدید آمده برای سرکوب طرحها و برنامه های مدیران سابق اتاق بازرگانی استفاده بردند .این اختلافات  با پیروزی  محمد رضا بهزادیان در انتخابات اتاق بازرگانی تهران  به اوج خود رسید و عملاً مدیریت اتاق بازرگانی ایران را از انجام مسئولیت قانونی خود فارغ کرد و در چاله‌ پرداختن به اختلافات شخصی با رئیس اتاق بازرگانی تهران گرفتار ساخت. این گرفتاری به حدی گسترده بود که مدیریت اتاق را از ارائه یک الگوی صحیح اقتصادی برای فعال سازی بخش خصوصی و یا حتی پیگری اصلاح آیین نامه قانونی اتاق ایران عاجز ساخت و عملاً اتاق بازرگانی به یکی از خنثی ترین نهادهای اقتصادی تبدیل شد. در این دوره  نقص ارتباطات رسانه‌ای و تعاملات درون گروهی اتاق نتوانست به رشد دامنه اعتراضات به عملکرد هیات رئیسه اتاق ایران خاتمه دهد. تاجایی که میرمطهری دبیرکل سابق اتاق ایران نیز وقتی تلاش‌های خود را برای اصلاح تعاملات اتاق ایران با فعالان بخش خصوصی بی‌اثر دید، تن به استعفا داد. اما بازهم هیات رئیسه اتاق بازرگانی تلاشی برای ساماندهی رفتار بخش خصوصی در فضای تجارت جهانی و اصلاح ساختارهای اقتصاد داخلی برای تسهیل کسب و کار این قشر نکرد و محیط اقتصاد کشور روز به روز دولتی تر شد. هر چند اتاق بازرگانی وصنایع و معادن ایران در دوسال و نیم اخیر سعی کرد با تغییر مدیریت بخش روابط عمومی و بهبود مناسبات با رسانه‌های گروهی بخشی از اعتراضات منتقدین در مورد عدم شفافیت اطلاعات تجاری و خروج اطلاعات تجاری از این اتاق را پاسخ گوید ولی از آنجا که تغییر عمده‌ای در نگرش مدیران ارشد این اتاق نسبت به تعامل بهتر با لایه‌های ناشناخته بخش خصوصی به وجود نیامد، آرامش میدان مخالفت باعملکرد هیأت رئیسه دیری نپائید و با نزدیک شدن به انتخابات اخیر آتش زیر خاکستر مجدداً شعله‌ور شد و دامنه‌ آن حتی به مدیران ارشد بخش دولتی کشید.

اتفاقاً دکتر نهاوندیان با درک دقیق این معضل دیرینه تنها یک روز مانده به شروع انتخابات پا در عرصه‌ مبارزات انتخاباتی خود گذاشت و در جریان برپایی همایش سازمانهای پیشرو و حضور در تجارت جهانی تلویحاً به کاستی‌های اتاق بازرگانی برای ساماندهی به رفتار بخش خصوصی در زمینه‌ کسب و کار جهانی پرداخت.

وی به نبود نگرش صحیح مدیریتی نسبت به منابع انسانی در بنگاه‌های اقتصادی، عدم شفافیت اطلاعات، فساد اداری، خویشاوندگرایی و رفتار غیر علمی در بنگاه‌های بخش خصوصی ایران اشاره کرد و خواستار اصلاح رفتار و دیدگاههای بخش خصوصی برای حضور در فضای تجارت‌ جهانی شد.

به گفته وی نگاه سنتی به بازار و اکتفا به چند بازار محدود داخلی و آن هم به شکل غیر علمی و ضربه پذیر نباید مبنای عمل بخش خصوصی و اتاق بازرگانی برای فعالیت‌ در فضای جهانی باشد.نهاوندیان روز انتخابات نیز با تکرار همین بحث توانست ظرف کمتر از 9دقیقه سخنرانی تمام پیش‌بینی‌ها را در مورد ریاست بعدی اتاق ایران تغییر دهد.<نهاوندیان> معتقد است:‌ اگر بهتر برنامه ریزی کنیم و استراتژی هدفمندانه تری داشته باشیم، می توانیم ازاین‌ ‌فرصت تاریخی استفاده کنیم.چه کسی می‌تواند منکر نقش اتاق بازرگانی در این فرایند‌ اجرای سیاست های ابلا‌غی اصل 44 ‌باشد؟ به همین دلیل، محور اصلی برنامه‌های رییس آینده اتاق ایران می‌تواند دو برابر‌ ‌شدن سهم بخش خصوصی در اقتصاد ایران باشد‌.‌

سیاست‌های ابلاغی اصل 44 فقط یک حکم نیست و یک بخشنامه نیست تا احیانا در‌‌ ‌هزارتوی سیستم بروکراتیک ما گم شود ویا به فراموشی بسپاریمش. این ابلاغیه حکم آزادی‌ ‌اقتصاد ملی ماست. این ابلاغیه نقطه پایانی است بر تفکر دولت محوری و نقطه آغازی است‌‌ ‌‌بر بزرگداشت سرمایه گذاری وکارآفرینی. اتاق محفل کارآفرین هاست و مجلس زعمای‌ ‌اقتصادی. و چه خوب است اگر دراین محفل، بزرگان برای تقویت کارآفرینی جوانان ایران‌ ‌زمین تلاش کنند‌.‌

درصورتی که بتوانیم به درستی برنامه ریزی کنیم تا سهم بخش خصوصی، دراقتصاد ملی،‌‌ ‌افزایش پیدا کند، باید تلاش کنیم تا بنگاه‌های بخش خصوصی بتوانند، برای حضور فعال‌ ‌در مذاکرات ومناسبات‌ WTO ‌برنامه‌ریزی مناسبی داشته باشند‌.‌

درهمین زمینه لازم است برای ایجاد همکاری‌های منطقه‌ای و اسلامی وقبول مشارکت‌ ‌اتاق‌های شهرستانی در ارتباطات بین‌المللی، طرحی نو به تصویر بکشیم‌.‌

ازطریق تقویت نقش وکارکرد اتاق بازرگانی بین‌المللی هم می‌توانیم نقبی به اقتصاد‌ ‌جهانی بزنیم وپیوندی به توسعه جهانی بخوریم‌.‌

این روزها حجم بالایی از میزان دادوستدهای اقتصادی، درمجرای تجارت الکترونیکی‌ ‌شکل می‌گیرد. باید‌ ‌بتوانیم سازوکارهایی تنظیم کنیم تا با گسترش فضای کسب وکار‌ ‌الکترونیکی، ازهزینه‌های بازار کم کنیم‌.‌ از طرف دیگر ایجاد زمینه سرمایه گذاری مشترک بنگاه‌‌های‌ ‌ایرانی و خارجی می‌تواند یک راهبرد برای خروج ازبن بست جزیره اقتصادملی باشد‌.‌ چاره‌ای نداریم. شرایط جدید اقتصاد جهانی، تنها یک راه پیش روی ما گذاشته است‌:‌‌ تلاش برای حضور بنگاه‌های ایرانی در بازارهای جهانی‌.‌

نهاوندیان می‌گوید: اتاق بازرگانی در دوره جدید مصمم به پیاده‌سازی اهداف زیر است: ‌

‌‌1-‌‌کمک به مدیریت تحول در اقتصاد ایران با اجرای سیاستهای کلی اصل 44 و با هدف‌‌ ‌کمی حداقل دوبرابر شدن سهم بخش خصوصی در اقتصاد‌ ‌

‌‌2- توانمند سازی و تحقق استقلال و نقش آفرینی اتاقهای شهرستانها

‌‌3- ‌‌ ‌تغییر قانون و ساختار اتاق بازرگانی براساس نقش جدید بخش خصوصی‌ ‌

‌‌4-‌‌ ‌حضور فعال بخش خصوصی در مذاکرات الحاق به‌‌ ‌‌ WTO -‌‌ ‌طراحی توسعه حضور بنگاههای ایرانی در بازارهای جهانی، برنامه‌ریزی برای حضور‌ ‌اتاق در مراکز جهانی و کمک به تقویت خدمات اقتصادی سفارتخانه‌های ج.ا. ایران‌

‌‌6-‌‌ ‌نقش آفرینی اتاق در گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و اسلامی و ساماندهی مشارکت‌ ‌اتاق‌های شهرستان در ارتباطات بین‌المللی‌

‌‌7-‌‌ ‌توسعه زمینه‌های سرمایه گذاری مشترک بنگاه‌های ایرانی وخارجی‌

‌‌ 8 -‌‌ ‌گسترش کسب و کار الکترونیکی‌

9- ‌‌ارتقای اخلاق کسب و کار در ساختار و رفتار بنگاه‌ها

10- ‌‌گسترش اطلاع رسانی اقتصادی و مطالبه شفافیت در نظام اقتصادی کشور‌ ‌

‌‌11-‌‌ ‌پیوند پژوهشی اتاق با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی‌

12-‌‌ ‌دادن مشاوره به سه قوه وتقویت حضور اتاق درمراجع تصمیم گیری‌

‌‌13- تقویت جایگاه کمیسیون‌ها وبرنامه ریزی برای تشکیل حلقه ارتباط با کمیسیونهای‌ ‌شهرستان ها

‌‌14- ساماندهی فضای مساعد برای کارآفرینی در اقتصاد ایران به ویژه توانمند سازی‌ ‌کارآفرینان جوان
نوشته:  کامران نرجه    KAMRAN   NARJEH‌

codex03x

p

کلمات کلیدی: بازرگانی ، کامران نرجه