کامران نرجه

مجموعه مقالات ؛ یادداشت ها و گزارشهای مطبوعاتی یک خبرنگار

بازار شناسی تانزانیا
ساعت ٤:٤٩ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱٩ اسفند ۱۳۸٦ 

ویژگى هاى جغرافیایى و اقلیمى

جمهورى تانزانیا که در شرق قاره پهناور آفریقا مستقر است، بالغ بر 945هزار  و 87 کیلومتر مربع مساحت دارد. این کشور که نام قبلى آن "زنگبار" بود،از سمت جنوب به طول 756 کیلومتر با موزامبیک، 475 کیلومتر با مالاوى و338 کیلومتر با زامبیا، از سمت غرب به طول 451 کیلومتر با بروندى و 217کیلومتر با روآندا و از سمت شمال به طول 300 کیلومتر با اوگاندا و 769کیلومتر با کنیا مرز مشترک دارد.

طول خطوط ساحلى تانزانیا در شرق با اقیانوس هند، در غرب با دریاچه تانزانیا و در شمال با دریاچه ویکتوریا جمعا به 1424 کیلومتر مى رسد. درضمن، جمهورى دمکراتیک کنگو در ساحل غربى دریاچه تانزانیا نزدیک به 600 کیلومتر مرز آبى با این کشور دارد.

نزدیک به 886 هزار و 37 کیلومتر مربع از خاک این سرزمین را خشکى هافرا گرفته اند. تانزانیا یکى از ناهموارترین مناطق آفریقا با گونه هاى مختلف آب و هوایى است. بلندترین قله قاره آفریقا در این کشور قرار دارد و همین مساله موجب شده است که شرایط اقلیمى بخش هایى از این کشور کوهستانى وسردسیر باشد. از سوى دیگر، بخش هاى شرقى و جنوبى تانزانیا آب و هوایى اقیانوسى دارند و مناطق مرکزى آن تاحدى خشک و بیابانى است.

پست ترین نقطه تانزانیا در ساحل اقیانوس هند، هم سطح آب هاى بین المللى و بلندترین بخش آن در قله "کلیمانجارو"5 هزار و 895 کیلومتر ارتفاع دارد. پربارش ترین قسمت هاى تانزانیا، مناطق ساحلى، شمالى و جنوبى هستند.

مراتع طبیعى حدود 10 درصد از خاک تانزانیا را شامل مى شوند که عمدتادر مناطق پربارش این کشور قرار دارند.

تانزانیا معاهدات و توافق نامه هاى بین المللى در زمینه بیابان زدایى، حفظگونه هاى در حال انقراض گیاهى و جانورى، تغییرات آب و هوایى، قانون دریایى، حراست از لایه اوزون، منع آزمایش هاى اتمى و دفن زباله هاى صنعتى را امضا کرده و به آنها پایبند است.

ویژگى هاى جمعیتى و فرهنگى

مطابق آمار اعلام شده از سوى برنامه توسعه و عمران ملل متحد، تانزانیادر پایان سال 2002 میلادى بیش از 37 میلیون و 187 هزار نفر جمعیت داردکه 44/6 درصد از آنها را افراد زیر 14ساله، 52/5 درصد افراد 15 تا 64 ساله و2/9 درصد بقیه را افراد بیش از 65 سال تشکیل مى دهند. نرخ رشد جمعیت تانزانیا در جولاى 2002 میلادى به 2/6 درصد رسید. این کشور به ازاى هریکهزار نفر از جمعیت خود 39/12 نفر نرخ زاد و ولد، 13/02 نفر نرخ مرگ ومیر و 0/08 نفر نرخ منفى مهاجرت دارد. نرخ بارورى زنان تانزانیا نیز حدود5/33 درصد است.

گزارش اخیر سازمان بهداشت جهانى ( WHO ) حکایت از آن دارد که حداقل 1/5 میلیون نفر از جمعیت این کشور مبتلا به ویروس HIV یا بیمارى ایدز هستند و طى ده سال گذشته، بیش از 160 هزار نفر از جمعیت تانزانیا براثر ابتلاى به این بیمارى جان خود را از دست داده اند.

جمعیت تانزانیا از 130 قبیله تشکیل شده که همگى سیاهپوست و از نژاداصیل آفریقا هستند. اقلیتى از اعراب سیاهپوست نیز که در گذشته هاى دور بااستفاده از کشتى به این کشور سفر کرده اند، در تانزانیا زندگى مى کنند.

حدود 99 درصد از جمعیت تانزانیا پیرو دین مبین اسلام هستند. زبان مردم این کشور "سواحیلى" است، ولى در امور ادارى و تجارى از زبان انگلیسى استفاده مى شود. سواحیلى، درواقع، ریشه اصلى عمده زبان هاى رایج درآفریقاست که از دستور زبانى نسبتا قوى برخوردار است.

 ویژگى هاى سیاسى و تقسیمات کشورى

   جمهورى تانزانیا در تاریخ 26 آوریل 1964 از زیر نفوذ انگلستان خارج شدو به استقلال رسید. این کشور نزدیک به 25 استان دارد و مرکز آن شهر"دارالسلام" مى باشد.

از دیگر شهرهاى بزرگ و پرجمعیت تانزانیا مى توان به بندر تانگا، بندرپنگانى، بندر لیندى، بندر کیلواماسوکو، بندر متواره، زان زیبار، کیگوما، موسوما،آروشا و تابوره اشاره کرد.

آقاى "بنجامین ویلیام ام کاپا" از سال 1995 تاکنون ریاست جمهورى تانزانیارا به عهده دارد. با این حال، عمده امور اجرایى کشور به عهده دکتر "على محمد شین" معاون اول رییس جمهور و آقاى "فردریک سوماى" نخست وزیراست.

احزابى مانند دمکراسى چاماچا، جنبش انقلابى، حرکت اتحاد، حزب دمکرات، و حزب سازندگى و اصلاحات در این کشور فعالیت سیاسى آزادانه دارند.

تانزانیا علاوه بر سازمان ملل متحد در بانک توسعه آفریقا، کمیسیون اقتصادى آفریقا، سازمان خواروبار و کشاورزى ملل متحد، گروه 6، گروه 77،بانک ترمیم و توسعه بین المللى، سازمان بین المللى هواپیمایى کشورى،کنفدراسیون جهانى اتحادیه هاى کارگرى، جامعه بین المللى توسعه، صندوق توسعه کشاورزى، سازمان بین المللى کار، صندوق بین المللى پول، سازمان بین المللى دریانوردى، سازمان بین المللى پلیس جنایى، سازمان بین المللى استاندارد، جنبش عدم تعهد، سازمان منع تکثیر سلاح هاى شیمیایى، سازمان توسعه و تجارت بین الملل، سازمان توسعه فرهنگى ملل متحد، سازمان حقوق بشر ملل متحد، سازمان جهانى پست، سازمان جهانى بهداشت،سازمان جهانى مالکیت معنوى، سازمان جهانى هواشناسى، سازمان جهانى گردشگرى و سازمان جهانى تجارت عضویت دارد.

ویژگى هاى اقتصادى

تانزانیا یکى از فقیرترین کشورهاى آفریقایى است که اقتصادش اتکاى زیادى به بخش کشاورزى دارد. طبق آمار، حدود نیمى از تولید ناخالص داخلى، 85 درصد از صادرات و بالغ بر 80 درصد از نیروى کار این کشور به بخش کشاورزى وابسته است. صنایع تانزانیا نیز در حد فرآورى محصولات کشاورزى و تولید کالاهاى مصرفى توسعه یافته است. میزان تولید ناخالص داخلى این کشور در پایان سال 2001 میلادى با 5 درصد رشد نسبت به رقم سال پیش از آن، به 22/1 میلیارد دلار رسید. به همین نسبت، میزان متوسط درآمد سرانه ملى تانزانیا حدود 610 دلار است.

بانک جهانى در گزارش اخیر خود اعلام کرد که بیش از 40 درصد ازساکنان این کشور زیر خط فقر زندگى مى کنند. در همین حال، افراد شامل دهک بالاى درآمدى تانزانیا حدود 30 درصد از جمعیت و افراد مشمول دهک پایین درآمدى، نزدیک به 2/8 درصد از جمعیت این کشور را تشکیل مى دهند.

نرخ تورم اقتصادى تانزانیا در پایان سال 2001 میلادى به 5 درصد رسیدکه نرخ نسبتا مناسبى است. تانزانیا حدود 13 میلیون و 495 هزار نفر نیروى کار دارد که 80 درصد از آنها در بخش کشاورزى و 20درصد در بخش صنعت وخدمات شاغلند. رقم بودجه سال 2002 تانزانیا حدود یک میلیارد و 10 میلیون دلار بود که بخش عمده آن صرف هزینه هاى جارى شد.

تانزانیا منابع غنى از فسفات، سنگ آهن، طلا، سنگ آهک، گاز طبیعى،نیکل و زغال سنگ دارد. در بخش صنعتى نیز این کشور به طورنیمه توسعه یافته تولید کننده شکر، سیگار، فرآورده هاى کشاورزى، کفش،سیمان، منسوجات، فرآورده هاى چوبى، صنایع فلزى، نمک و تراش الماس وسایر سنگ هاى قیمتى است.

محصولات کشاورزى تانزانیا نیز شامل قهوه، چاى، پنبه، تنباکو،صیفى جات، ذرت، جو، گندم، کاساوا )نوعى میوه مخصوص مناطق گرمسیرى(موز و نارگیل مى شود.

تانزانیا طى سال 2001 میلادى نزدیک به 827 میلیون دلار کالا به خارج صادر کرد که عمدتا شامل شمش طلا، قهوه و پنبه بود. در این سال، انگلستان 22 درصد، هندوستان 14 درصد، آلمان 9/9 درصد و هلند 5 درصد از بازارصادراتى تانزانیا را به خود اختصاص دادند.

همچنین، تانزانیا در سال 2001 حدود یک میلیارد و 55 میلیون دلار کالااز خارج خریدارى کرد که بیشتر شامل کالاهاى مصرفى، ماشین آلات و وسایل حمل ونقل، مواد اولیه صنعتى و نفت خام بود. در این سال، آفریقاى جنوبى 11/5 درصد، ژاپن 9/3 درصد، انگلستان 7 درصد و استرالیا 6/2 درصد از بازارواردات تانزانیا را به خود اختصاص دادند.

تانزانیا نزدیک به 6 میلیارد و 800 میلیون دلار هم بدهى خارجى دارد که سررسید پرداخت حجم زیادى از آن فرا رسیده است.

واحد پول این جمهورى "شیلینگ" نام دارد و هر 930 واحد آن با یک دلارآمریکا برابرى مى کند (نرخ برابرى سوم دسامبر 2002 میلادى).

ویژگى هاى ارتباطى، مخابراتى و مواصلاتى

در تانزانیا نزدیک به 127 هزار تلفن ثابت و حدود 32 هزار شماره تلفن همراه فعال است. سیستم هاى مخابراتى در تانزانیا به مدد سرمایه گذارى هاى اخیر دولت این کشور به تدریج در حال مدرن سازى ونوسازى است، ولى سرعت تجهیز و توسعه شبکه هاى مخابراتى در تانزانیاهنوز بسیار پایین تر از میزان نیاز واقعى است.

مردم تانزانیا امواج 12 شبکه رادیویى AM ، 11 شبکه  FM و 2 شبکه رادیویى با طول موج کوتاه را دریافت مى کنند، ضمن آنکه حدود 8/8میلیون گیرنده رادیویى در این جمهورى وجود دارد.

برنامه هاى تلویزیونى تانزانیا نیز از طریق 3 شبکه دولتى پخش مى شوندو 103 هزار گیرنده موجود در این کشور برنامه هاى مزبور را دریافت مى کنند.

طبق آمار،شبکه هاى الکترونیکى و رایانه اى بالغ بر 120 هزار کاربر درتانزانیا دارند. در تانزانیا همچنین، 5 روزنامه و بالغ بر 60 هفته نامه با مضامین مختلف منتشر مى شود.

طول خطوط ریلى تانزانیا بالغ بر 3 هزار و 569 کیلومتر است که عرض محور 2600 کیلومتر از آن یک متر و عرض 969 کیلومتر نیز یک متر و 6سانت مى باشد.

همچنین، طول راه هاى اصلى و فرعى تانزانیا نزدیک به 85 هزار کیلومتراست که حدود 4 هزار و 250 کیلومتر از آن شریان اساسى مى باشد.

راه هاى آبى تانزانیا در دریاچه هاى تانگانیکا، ویکتوریا و میان بنادر شرقى و "زان زیبار" تعبیه شده اند.

از بنادر مهم تجارى، صنعتى و صیادى تانزانیا مى توان به "بوکوبا"،"دارالسلام"،"کیگوما"، "کیلواماسوکو"، "متواره"، "ام وانزا"، "پانگانى"، "تانگا"، "ویت"و "زان زیبار" اشاره کرد.

 ناوگان دریایى تجارى تانزانیا داراى 8 کشتى اقیانوس پیما با ظرفیت بالاى 21 هزار و 980 تن، 2 کشتى کارگو، 2 کشتى مسافربرى، 2 تانکر بزرگ حمل نفت خام و یک کشتى رو - رو است.

 در تانزانیا بیش از 125 فرودگاه وجود دارد که حداقل یازده فرودگاه از میان آنها توانایى پذیرش هواپیماهاى پهن پیکر را داراست.

 

 مناسبات اقتصادى جمهورى اسلامى ایران با تانزانیا

ارتباطات رسمى اقتصادى میان ایران و تانزانیا از اوایل جنگ تحمیلى عراق علیه ایران و به دنبال محکومیت حملات رژیم بعث عراق از سوى دولت تانزانیا، گسترش یافت. وجود خطوط منظم حمل بار توسط ناوگان کشتیرانى جمهورى اسلامى ایران میان بنادر شرق آفریقا و بندرعباس نیز امکان توسعه روابط تجارى فى مابین را فراهم ساخت.

  با این حال، نوسانات و محدودیت تعداد کالاهاى مبادله شده میان دوکشور، حکایت از عدم شناخت تجار ایرانى و تانزانیایى از توانمندى ها ونیازمندى هاى بازار مقابل دارد. پیش از تشکیل وزارت جهاد کشاورزى، وزارت جهاد سازندگى فعالیت هاى گسترده اى را در زمینه ساخت راه هاى مواصلاتى،توسعه شبکه هاى انتقال برق، آبرسانى و سایر فعالیت هاى خدماتى در تانزانیاداشت، اما به یکباره از حجم قراردادهاى فنى و مهندسى میان دو کشور کاسته شد. در شرایط فعلى، علاوه بر وجود پتانسیل هاى قوى براى صدور خدمات فنى و مهندسى به این کشور، برپایى یک نمایشگاه از توانمندى هاى صادراتى ایران در دارالسلام و زان زیبار کمک شایانى به گسترش روابط تجارى میان دوکشور مى کند ) فراموش نکنیم که تانزانیا به دلیل وجود بنادر مهم صنعتى در کرانه هاى شرقى این کشور، کانال مناسبى براى ورود کالاهاى ایرانى به قاره آفریقاست و استفاده از توانمندى هاى ترانزیتى این کشور، تجارما را در دسترسى به بازار کشورهاى اطراف یارى مى رساند.

نوشته : کامران  نرجه