کامران نرجه

مجموعه مقالات ؛ یادداشت ها و گزارشهای مطبوعاتی یک خبرنگار

شاخص های استراتژی توسعه بنادر ایران
ساعت ٩:۱٤ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢۸ فروردین ۱۳۸٧ 


رویکرد کشورهای پیشرفته به استفاده هرچه بیشتر از سیستم‌های حمل و نقل کارآمد موجب توسعه روزافزون حمل و نقل دریائی شده است.‌

اینک بخش‌های مرتبط با شبکه‌های حمل و نقل دریائی در سطح جهان به سرعت درحال گسترش هستند و تقسیم‌بندی قدرت‌های اقتصادی برمبنای توان عملیاتی کشورها در بکارگیری ظرفیت‌های حمل و نقل دریائی آنهاست.‌

طبق آمار تا پایان سال 2008 میزان جابجایی کانتینر در شبکه حمل و نقل دریائی جهان به بیش از 500 میلیون ‌ ‌TEU(کانتینر 20 فوتی) خواهد رسید و برآوردها حکایت از آن دارد که این میزان تا 6 سال آینده به یک میلیارد ‌‌TEU می‌‌رسد.‌

این درحالیست که جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشوری که بیش از یک سوم مرزهای آن متصل به دریاست و دارای بزرگترین ناوگان تجاری خاورمیانه در دریا می‌‌باشد، تنها ظرفیت جابجایی 3 میلیون و 800 هزار ‌‌TEU را در سال دارد و چنانچه خواهان تثبیت همین جایگاه ناچیز در حمل و نقل جهانی باشیم برای 6 سال آینده باید سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در توسعه ظرفیت‌های بندری و دریائی خود انجام دهیم.‌

دکتر "علی طاهری" معاون وزیر راه و ترابری و مدیرعامل سازمان بنادر و کشتیرانی با تاکید براین مطلب می‌‌گوید: هرچند حجم عملیات تخلیه و بارگیری کانتینر در بنادر ایران طی سال 1386 نسبت به سال پیش از آن حدود 19 درصد افزایش یافته و به یک میلیون و 954 هزار کانتینر در سال رسیده است، ولی هنوز نسبت به جایگاه واقعی خود در منطقه بسیار عقب هستیم و باید بطور جدی به توسعه ظرفیت‌های بندری کشور همت گماریم.‌

وی می‌‌گوید: استراتژی توسعه بنادر در ایران یک رویکرد کاملا جدی دولت است که تاثیر ژرفی برسایر بخش‌های حمل و نقل دارد.‌

دکتر "طاهری" می‌‌گوید: طی سال 1386 به لحاظ کاهش حجم واردات بنزین و سایر فرآورده‌های نفتی به کشور، در مجموع حجم عملیات تخلیه و بارگیری کالاهای غیر کانتینری کاهش یافت و اگرچه در بخش کانتینری رشد شاخص تخلیه و بارگیری داشتیم ولی در مجموع میزان عملیات تخلیه و بارگیری در کل بنادر کشور از سطح سال 1385 تجاوز نکرد.‌

معاون وزیر راه و ترابری می‌‌افزاید: تا پایان سال 86 حدود 110 میلیون تن کالا در بنادر کشورمان تخلیه و بارگیری شده است و دولت با جدیت درپی افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری در بنادر کشور است.‌

وی می‌‌گوید: در استراتژی توسعه‌بندری کشور برای افزایش ظرفیت بنادر تا پایان سال 86 میزان 127 میلیون تن هدف‌گذاری شده بود که خوشبختانه موفق شدیم بالغ‌بر 137 میلیون تن ظرفیت‌سازی کنیم.‌

مدیرعامل سازمان بنادر و کشتیرانی می‌‌گوید: از طرف دیگر استقبال بخش خصوصی از سرمایه‌گذاری در طرحهای بندری ایران رشد چشمگیری یافته، بطوری که میانگین سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در هر پروژه از 30 میلیارد ریال در سال 84 به 300 میلیارد ریال در سال 86 رسیده است.‌

طی سال 84 مجموع سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در طرحهای بندری ایران حدود 2400 میلیارد ریال بود ولی اینک حجم سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در بنادر ایران به 9020 میلیارد ریال رسیده که حداقل 6000 میلیارد ریال از آن اختصاصا به سرمایه‌گذاری‌های سال 1386 تعلق دارد.‌

دکتر "طاهری" معتقد است: مشاهده تحولات سریع بنادر حاشیه جنوبی خلیج فارس باید ما را به سرمایه‌گذاری بیشتر و توسعه سریعتر بنادر کشورمان وادارد تا حتی اگر با ارتقاء جایگاه منطقه‌ای در تخلیه و بارگیری بنادر روبرو نمی‌شویم، لااقل جایگاه فعلی خود را حفظ کنیم.‌

وی می‌‌گوید: تا 10 سال آینده 135 کشتی کانتینری نسل جدید با ظرفیت حمل 12 هزار ‌‌TEU در هر کشتی وارد آب‌های بین‌المللی می‌‌شود که اینک این کشتی‌ها درحال طراحی و تولید هستند، بنابراین طی دهه آینده بنادر دنیا با نسل جدیدی از کشتی‌ها مواجه خواهند بود که مشخصات ویژه‌ای نسبت به بزرگترین کشتی‌های تجاری فعلی دارند.‌

وی می‌‌گوید: چنانچه بنادر ایران آماده پذیرش چنین کشتی‌های غول‌پیکری نباشد، از قافله حمل و نقل دریائی عقب خواهیم ماند و باید به سرعت برای پهلودهی و پذیرش کشتی‌های غول پیکر باعمق آبخور بالا آماده شویم.‌

خوشبختانه فاز یک توسعه اسکله بندر شهید رجائی برای پهلوگیری کشتی‌های بزرگ پیش از پایان سال 1386 به بهره‌برداری رسید و ادامه عملیات توسعه این بندر درحال اجراست. در چشم‌انداز 20 ساله توسعه کشور نیز افق‌های مناسبی برای گسترش ظرفیت بنادر کشور دیده شده که نیازمند سرمایه‌گذاری جدی است.‌

از طرف دیگر جمهوری اسلامی ایران پتانسیل‌های بالایی در کرانه‌ها و پسکرانه‌های ساحلی خود در شمال و جنوب دارد که استراتژی توسعه بنادر کشور نگاه ویژه‌ای به استفاده هرچه بیشتر از این پتانسیل‌ها دارد.‌

به گفته وی عملکرد 110 میلیون تن تخلیه و بارگیری کالا در بنادر ایران در مقایسه با ظرفیت‌سازی 137 میلیون تنی در این بخش نمایانگر این مطلب است که حداقل 27 میلیون تن ظرفیت خالی در بنادر ایران وجود دارد که برای استفاده در مواقع ویژه بحرانی درنظر گرفته شده‌اند.‌

همچنین در بخش تجهیزات مورد استفاده در بنادر کشور در بهترین شرایط هستیم و تجهیزات خریداری شده برای بنادر ایران طی سالهای اخیر نیاز عملیات تخلیه و بارگیری کشور طی 10 سال آینده را تامین می‌‌کند.‌

دکتر "طاهری" می‌‌گوید: به لحاظ ظرفیت ناوگان تجاری دریائی نیز سرمایه‌گذاری‌های عظیمی در استراتژی توسعه حمل و نقل دریائی کشور پیش‌بینی شده است.‌

هم اینک برنامه خرید 64 فروند کشتی اقیانوس‌پیمای جنرال کارگو و 15 فروند کشتی اقیانوس‌پیمای فوق سنگین کانیتنربر در ناوگان کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران در دست اجراست و تا پایان سال 2009 میلادی به ظرفیت خوبی از لحاظ ناوگان تجاری دریائی در منطقه دست خواهیم یافت.

مجموع سرمایه‌گذاری‌های در دست انجام در بخش توسعه ناوگان دریائی کشور، جایگاه حمل و نقل دریائی جمهوری اسلامی ایران را از بیستمین کشور جهان به دوازدهمین کشور صاحب ناوگان در دنیا ارتقاء می‌دهد.

شایان ذکر است که هم اینک جمهوری اسلامی ایران در رده سومین ناوگان حمل و نقل دریائی نفت در جهان قرار دارد.

رئیس شرکت ملی نفتکش ایران در این مورد می‌گوید: برنامه توسعه ناوگان این شرکت تا 2 سال آینده، ظرفیت حمل دریائی نفت ایران را به بیش از 2 برابر ظرفیت فعلی افزایش خواهد داد.

"محمد سوری" می‌گوید: ظرفیت ناوگان نفتکش‌های ایران شش و نیم میلیون تن در سال است که با ساخت کشتی‌های جدید در داخل و خارج کشورمان تا اواسط سال 2010 این ظرفیت با هفت و نیم میلیون تن افزایش به بیش از 14 میلیون تن خواهد رسید.

"سوری" می‌گوید: با افزایش ظرفیت حمل و نقل ناوگان شرکت ملی نفتکش ایران با توجه به تعداد سفرهای کشتی‌ها در سال که به یازده سفر نیز می‌رسد ما قادر خواهیم بود در سال 150 میلیون تن محصولات نفتی جابجا کنیم.

وی همچنین از توسعه ناوگان شرکت ملی نفتکش ایران در زمینه‌های مختلف از جمله تاسیس شرکت کشتیرانی برای حمل محصولات پتروشیمی که هم اینک فعال است و به سوددهی رسیده، خبر داده و با اشاره به اینکه ایران با کشورهای ونزوئلا، روسیه و کشورهای اسلامی حدود هشت شرکت کشتیرانی مشترک تاسیس کرده است، می‌گوید: ایران اینک در بخش حمل و نقل دریایی دررده بیستم قرار دارد که تا دو سال آینده به رده دوازدهم صعود خواهد کرد.

وی همچنین می‌گوید: شرکت ملی نفتکش ایران به تنهایی پس از نروژ و ژاپن در رده سوم حمل کالاهای نفتی در جهان قرار دارد.

"سوری" می‌گوید: تاکنون شش میلیارد دلار اعتبار برای توسعه شرکت ملی نفتکش ایران صرف شده است که در آینده این اعتبار به 12 تا 15 میلیارد دلار افزایش خواهد یافت. وی می‌گوید: با توسعه ظرفیت ناوگان شرکت ملی نفتکش ایران درآمد این شرکت به یک و نیم میلیارد دلار در سال می‌رسد که 25 تا 30 درصد آن سود است.

از سوی دیگر استراتژی توسعه حمل و نقل دریائی ایران دارای ابعاد دیگری در بخش تعهدات بین‌المللی است.‌

هم‌اینک خلیج فارس و دریای عمان به عنوان منطقه ویژه عملیات حمل و نقل هدف‌گذاری شده‌اند و تمام عملیات حمل و نقل دریائی در این دو آبراه باید تحت بالاترین استانداردهای کیفی و ایمنی نکات زیست محیطی انجام پذیرد.

از سوی دیگر جمهوری اسلامی ایران در راستای عمل به قوانین بین‌المللی و نظارت بر عملکرد فعالیت های دریائی تاکنون به 26 کنوانسیون بین‌المللی در بخش دریا ملحق شده است.

اما بی‌شک یکی از مهمترین ابعاد استراتژی توسعه حمل‌ونقل دریائی ایران، واگذاری فعالیت‌ها و مسئولیت‌های دولتی به بخش خصوصی است.

به گفته دکتر "طاهری" معاون وزیر راه و ترابری استراتژی مسئولیت‌سپاری به بخش خصوصی در حمل‌ونقل دریائی کشور اینک از مرحله واگذاری ترمینال‌ها در بنادر کوچک عبور کرده و به مرحله واگذاری مدیریت بنادر رسیده است.

بطوری که طی سال 1386 مدیریت بنادر فریدونکنار و گناوه به بخش خصوصی واگذار شد و طی سال جاری مدیریت 4 بندر دیگر به سرمایه‌گذاران بخش خصوصی واگذار می‌شود.یکی دیگر از شاخص‌های این رویکرد توسعه، گسترش عملیات سوخت‌رسانی به شناورهای بین‌المللی (بونکرینگ) است که در حال حاضر 3 شرکت بخش خصوصی در بنادر ایران در این بخش فعالند ولی حداکثر ظرفیت سوخت‌رسانی آنها به 500 هزار تن در سال می‌رسد که رقم ناچیزی در مقایسه با ظرفیت‌های یک کشور نفت‌خیز است.

دکتر "طاهری" می‌گوید: برای رسیدن به جایگاه واقعی خود در این بخش باید حداقل سالانه 10 میلیون تن به شناورهای عبوری از تنگه هرمز سوخت‌رسانی کنیم که این امر مستلزم همکاری بیشتر وزارت نفت در تأمین سوخت (نفت کوره) برای شرکت‌های سوخت‌رسان و سرمایه‌گذاری بیشتر آنها در استفاده از تجهیزات مدرن است.‌
نوشته  : کامران نرجه
این مصاحبه در تاریخ ۲۶ فروردین ۱۳۸۷ در صفحه ۱۷ روزنامه اطلاعات درج شده است