کامران نرجه

مجموعه مقالات ؛ یادداشت ها و گزارشهای مطبوعاتی یک خبرنگار

امنیت سفرهای جاده ای و فرهنگ تردد
ساعت ٧:٢٠ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ۳۱ امرداد ۱۳۸٧ 


تلفات سوانح رانندگی همچنان یکی از چالش‌های بزرگ توسعه در کشور ماست که سالانه سرمایه‌های مادی و معنوی هنگفتی را از بین می‌برد.‌

آمارها نشان می‌دهد که با وجود برنامه‌ریزی‌های جدی برای ایمنی سفرهای زمینی اگرچه میزان تلفات رانندگی طی دو سال اخیر نسبت سالهای قبل روندی کاهشی داشته ولی کشورمان با ثبت رکورد 25 هزار کشته در سال همچنان بالاترین نرخ سوانح و تلفات رانندگی در جهان را دارد.

کارشناسان معتقدند 75 درصد از سوانح رانندگی در ایران ناشی از خطای انسانی است و 25درصد مابقی نیز دلایل جاده‌ای و خودرویی دارد.

بنابراین هر تلاشی برای کاهش سریع آمار تلفات رانندگی در ایران، در وهله نخست باید معطوف به‌ارتقای سطح فرهنگ تردد در بین رانندگان وسایل نقلیه و نیز عابران حاشیه خیابانها و جاده‌ها باشد، زیرا همانطور که گفته شد، خطای انسانی (رانندگان و یا عابران) عمده‌ترین دلیل تصادفات رانندگی در کشور است.

اتفاقا این شاخص با وجود اهمیت و تاثیر فراوان در میزان تصادفات رانندگی، متولی و برنامه‌ریز مشخصی ندارد.

وقتی سخن از ضرورت بهبود زیرساخت‌های جاده‌ای و شریان‌های زمینی به میان می‌آید، دستگاه‌هایی نظیر وزارت راه و ترابری و یا پلیس راه در کشور وجود دارند تا زمینه‌های ارتقای کیفیت جاده‌ها را طراحی و اجرا کنند. یا هنگامی که مساله ضرورت بهبود کیفیت خودروهای در حال تردد در کشور مطرح می‌شود، دهها شرکت خودروسازی و انجمن‌های فنی و مهندسی و مشاوره‌ای در این حوزه وجود دارد که امکان ارتقای شاخص‌های فنی خودروها را بررسی کنند. اما موضوع فرهنگ‌سازی برای تردد ایمن در شریان‌های زمینی علاوه بر آنکه بطور غیرمستقیم جزو وظایف تمام دستگاههای آموزشی، ترویجی و اجرایی است، اما مستقیما متولی و سرپرست واحدی ندارد.‌

گروهی از کارشناسان اعتقاد دارند هرچند وجود چنین نهادی با شرح وظایف خود، ممکن است بر بروکراسی حاکم بر فضای تردد ایمن در کشور بیفزاید ولی نبود آن نیز باعث شده تا یکی از بزرگترین معضلات اجتماعی کشور فاقد استراتژی هدفمند و اعتبارات اجرایی باشد.

این در حالیست که سرعت توسعه شهرنشینی در کشور ما بسیار بالاست و عبور و مرور با خودرو به عنوان یکی از مظاهر عمده زندگی شهری نه تنها در روستاها و جاده‌های دور از شهر، بلکه در کانون شهرهای بزرگ نیز ضابطه‌مند و دارای چارچوب‌های محدودکننده و انتظام‌بخش نیست.

زندگی بسیاری از مردم ایران اگرچه خواسته یا ناخواسته با مقوله خودرو، جاده و ترافیک گره‌خورده اما هنوز برای همزیستی مسالمت‌آمیز با این شاخص‌های مدرن و استفاده مفید و ایمن از آنها آموزش ندیده‌اند.

سرعت ورود خودرو و جاده به زندگی ساده و سنتی مردم ایران به حدی بالاست که مجال تطبیق شرایط فرهنگ عامه با آداب صحیح استفاده از این فناوریها را فراهم نکرده است. در نتیجه امکاناتی که برای ایجاد رفاه عمومی و توسعه همه‌جانبه تولید شده و در اختیار مردم قرار گرفته‌اند، به مخل آسایش و امنیت عمومی و عامل ضدتوسعه تبدیل شده است.‌

در اغلب کشورهای توسعه‌یافته فرهنگ استفاده از مفاهیمی نظیر خودرو و جاده در یک مسیر فرهنگی خاص به آحاد جامعه به صورت مستمر آموزش داده می‌شود. به عبارت دیگر فرهنگ استفاده از امکانات جاده، با استفاده از جاده‌ای فرهنگی ترویج می‌شود. در این جاده فرهنگی، تمام امکانات و وسایل اعم از متون آموزشی مدارس و ابزارهای فرهنگی و رسانه‌های گروهی و هر آنچه که تاثیری عمومی دارد، مبلغ و مروج فرهنگ استفاده ایمن و همزیستی سالم با جاده است. اما در کشور ما اگرچه قدمت استفاده از خودرو و جاده به حدود یک قرن قبل بازمی‌گردد، هنوز جاده‌ای که فرهنگ استفاده ایمن از آنها را به مردم بیاموزد و عابران را به مقصد سلامتی منتهی کند، احداث نشده است.‌

حتی مظاهر صنعتی و تاسیسات عمومی که در حاشیه مقولات خودرو و جاده در ایران ایجاد شده‌اند (نظیر واحدهای اقتصادی و تابلوهای تبلیغاتی و راهنمایی) گاهی به تنهایی عامل برهم زدن ایمنی استفاده از خودرو و جاده هستند.‌

از طرف دیگر قوانین راهنمایی و رانندگی در ایران حتی اگر به صورت مدون و مکتوب، ضامن ایمنی راکبان خودرو و عابران جاده باشد، که نیست! قطعا در مرحله اجرا و پیاده‌سازی با مشکلات زیادی روبروست که در افزایش تلفات سالانه سوانح جاده‌ای تاثیر دارد.‌

اینک اخذ مدرک گواهینامه رانندگی برای هر فرد 18 ساله در کشور به صرف گذراندن چند ساعت دوره آموزشی و کسب توانایی راندن خودرو در یک خیابان شهری و کم‌تنش امکان‌پذیر است و دارندگان این مدرک حداکثر پس از انقضای مهلت یکسال از اخذ گواهینامه خود، بدون آنکه توانایی رانندگی آنها در جاده‌های برون‌شهری ارزیابی شود، قادر خواهند بود وارد چرخه حمل و نقل جاده‌ای شوند. همچنین ملاکی برای ارزشیابی توانایی سایر دارندگان این مدرک در سالهای گذشته وجود ندارد و هیچ معیاری برای رتبه‌بندی دارندگان گواهینامه رانندگی و تعیین کیفیت کار آنها موجود نیست.‌ از سوی دیگر در اجرای ضوابط راهنمایی و رانندگی حداکثر شدت اعمال قانون و برخورد محدودکننده با متخلفان؛ صدور برگ جریمه و در معدودی از موارد توقیف خودرو فرد خاطی است که با توجه به بهبود شرایط اقتصادی و افزایش درآمد سرانه ملی، هرگز مانع ارتکاب مجدد تخلفات رانندگی نمی‌شود. در عین حال مقررات و ضوابط ویژه‌ای برای ساماندهی رفتار عابران با خودروهای عبوری از جاده وضع نشده و هرگز هیچ عابری برای عبور حادثه‌ساز خود در خیابان و جاده جریمه نمی‌شود.‌

پیشتر اشاره شد که در کشورهای توسعه‌یافته از تمام ابزار فرهنگی و رسانه‌های گروهی برای ترویج فرهنگ ایمنی جاده‌ای استفاده می‌شود.‌

تعداد محصولات فرهنگی مرتبط با ایمنی حمل و نقل جاده‌ای و آموزش‌دهنده آداب صحیح عبور و مرور در کشور ما انگشت‌شمار و حداکثر در حد یک میان‌پرده فکاهی و چندثانیه‌ای در بین سایر پیام‌های رسانه‌ای است. همچنین کالاها و محصولات پرمصرف که بستر مناسبی برای تبلیغ و آموزش فرهنگ ایمنی جاده‌ای است، عموما فاقد مفاهیم آموزنده فرهنگ جاده هستند و در بسیاری از موارد تبلیغات مصرف آنها در حاشیه جاده‌ها، خطرساز و عامل بروز تصادفات رانندگی است.‌

در همین راستا صنایعی که حیات اقتصادی آنها منوط به حیات آمدوشد در جاده‌هاست و یا از خودرو برای تبلیغ و حمل محصولات تولیدی خود استفاده می‌برند، کمترین میزان سرمایه‌گذاری را برای ایمنی سفرهای جاده‌ای در محصولات تولیدی خود می‌کنند.‌

این ایراد فرهنگی حتی به صنایع خودروسازی که محصول تولیدی آ‌نها مستقیما در میزان سوانح جاده‌ای نقش دارد، وارد است. صنایع خودروسازی ایران شاید در قالب پرداخت عوارض متعدد اقتصادی به طور غیرمستقیم در تامین هزینه‌های عمومی برای بهبود کیفیت حمل و نقل نقش داشته باشند ولی کمتر دیده شده که به صورت مستقیم و جدا از جنبه‌های تبلیغی برای محصول تولیدی خود، به توسعه فرهنگ ایمنی جاده‌ای کمک کنند.‌

این امر اگرچه جزو وظایف قانونی هیچیک از صنایع خودروسازی نیست و به جهت عدم انجام آن تاکنون احدی از خودروسازان مورد بازخواست قرار نگرفته است ولی انتظار عمومی بر آن است که صاحبان منافع سرشار اقتصادی در این قبیل صنایع در ترویج فرهنگ ایمنی جاده‌ای و احداث این جاده فرهنگی سهیم شوند که به نوبه‌ خود منجر به افزایش منافع اقتصادی آنها خواهد شد و عملا نوعی تبلیغ برای ایمنی محصولات تولید آنها محسوب می‌شود.‌ رعایت این قبیل راهکارهای ساده و کم‌هزینه باعث خواهد شد که آحاد جامعه، از تولیدکننده خودرو گرفته تا مصرف‌کننده جاده، در دستیابی و ترویج فرهنگ جاده‌ای و ایجاد یک جاده فرهنگی پرتردد برای کاهش آمار تصادفات رانندگی سهیم شوند.‌

نوشته :‌ کامران نرجه

این مطلب در تاریخ ٢٨ مرداد ١٣٨٧ در صفحه ١٧ روزنامه اطلاعات درج شده است


کلمات کلیدی: ایمنی ، کامران نرجه