کامران نرجه

مجموعه مقالات ؛ یادداشت ها و گزارشهای مطبوعاتی یک خبرنگار

بازار شناسی کنیا
ساعت ۱٠:٤۸ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱٩ فروردین ۱۳۸۸ 

ویژگی های اقلیمی و جغرافیایی

 

سرزمین کنیا با 582 هزار و 650 کیلو متر مربع مساحت در بخش شرقی قاره آفریقا مستقر است. طول خطوط مرزی کنیا با همسایگان خود در بخش خشکی به حدود 3 هزار و 477 کیلومتر می رسد، به طوری که این کشور از سمت شرق به طول 682 کیلومتر با سومالی، از سمت شمال به طول 861 کیلومتر با اتیوپی، از سمت شمال غرب به طول 232 کیلومتر با سودان، از سمت غرب به طول 933 کیلومتر با اوگاندا و از سمت جنوب به طول 769 کیلومتر با تانزانیا مرز مشترک دارد. همچنین، طول خطوط ساحلی کنیا با اقیانوس هند در قسمت جنوب شرقی به 536 کیلومتر می رسد. کنیا سرزمین ناهمواری است و ارتفاعات کما بیش بلند در اغلب نقاط آن به چشم می خورد. اما بلندترین نقطه کنیا در قله کنیا 5199 متر ارتفاع دارد . اراضی قابل کشت و زرع و مراتع طبیعی حدود 10 درصد از خاک کنیا را شامل می شوند و مابقی خاک این کشور به استپ ها و مناطق کوهستانی اختصاص دارد.

کنیا به برخی از معاهدات بین المللی در بخش محیط زیست نظیر تغییرات آب و هوایی، بیابان زدایی، دفن زباله ها، قانون دریاها، زباله های دریایی، منع آزمایش های اتمی، حراست از لایه اوزن، آلودگی کشتی ها و ... پیوسته است .

عمده ترین مشکل زیست محیطی این کشور افزایش آلودگی منابع آب آشامیدنی شهرها به آلاینده های صنعتی و تخریب منابع طبیعی بر اثر تعلیف غیر اصولی حیوانات اهلی است. فرسایش خاک کوهستان و  جنگل ها، بارش باران های اسیدی و رانش زمین را باید از دیگر مشکلات طبیعی کنیا به شمار آورد.

 

ویژگی های جمعیتی و فرهنگی و بهداشتی

 

طبق جدیدترین برآورد جمعیتی از سوی برنامه عمران سازمان ملل متحد UNDP، کشور کنیا حدود 31 میلیون و 639 هزار نفر جمعیت دارد که 3/41 درصد از آنها زیر 15 سال، 8/55 درصد بین 15 تا 64 سال و 9/2 درصد بیشتر از 65 سال دارند.

کنیا به ازای هر هزار نفر از جمعیت خود 81/28 نفر نرخ زاد و ولد، 01/16 نفر نرخ مرگ و میر و 15/0 نفر نرخ منفی مهاجرت دارد و بر همین اساس، نرخ رشد سالانه جمعیت آن حدود 27/1 درصد است.

کارشناسان سازمان بهداشت جهانی معتقدند حداقل 15 درصد از مردم این کشور مشکوک به ابتلا به ویروس بیماری ایدز هستند و هم اکنون، 5/2 میلیون نفر در این سرزمین بر اثر ابتلا به این بیماری خطرناک با مرگ دست و پنجه نرم می کنند.

از سال 2001 میلادی تا کنون بیش از 190 هزار نفر به خاطر ابتلا به ویروس HIV در کنیا جان خود را از دست داده اند.

زنان کنیا در طول دوران باروری خود به طور متوسط 47/3 مورد باردار می شوند، ولی شیوع برخی بیماری های مسری و کمبود امکانات بهداشتی و درمانی موجب شده تا آمار سلامت و امید به زندگی در کودکان کنیا بسیار پایین باشد، به گونه ای که از هر یکصد کودک کنیایی 02/6 دختر و 63/6 پسر هرگز شانس رسیدن به سن 4 سالگی را ندارند. بر همین مبنا، آمار مرگ و میر در افراد مسن کنیا نیز بالاست و امید به زندگی در میان مردان این سرزمین 02/45 سال و در بین زنان 43/45 سال است.

ساکنین کنیا سیاهپوستان متعلق به قبایل «کیکویو» ، «لویا» ، «کالنجین» ، «کایا» ، «لیو» ، «کیشی» و ... هستند که 45 درصد از آنان را مسیحیان پروتستان ، 33 درصد کاتولیک ، 10 درصد مسلمین و 10 درصد پیروان ادیان اولیه تشکیل می دهند.

زبان رسمی مردم کنیا «انگلیسی» و «سواحیلی» است ولی در روستاها مردم به زبان های محلی قبایل خود صحبت می کنند. حداقل 1/85 درصد از مردم کنیا توانایی خواندن و نوشتن دارند.

 

تقسیمات کشوری و ویژگی های سیاسی

 

جمهوری کنیا هفت استان دارد و نام پایتخت آن «نایروبی» است. از دیگر شهرهای مهم این کشور می توان به «مالیندی» ، «مومباسا» ، «لامو» ، «گارسیا» ، «وجیر» و «مارسابیت» اشاره کرد.

کنیا روز دوازدهم دسامبر 1963 از زیر نفوذ انگلستان خارج شد و به استقلال رسید. «مووایی کیباکی» هم اکنون ریاست جمهوری کنیا را به عهده دارد.

کنیا علاوه بر سازمان ملل متحد، در کمیسیون اقتصادی آفریقا، بانک توسعه آفریقا، بانک توسعه اقتصادی آفریقا، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، گروه 15 ، گروه 77 ، آژانس بین المللی انرژی اتمی، بانک بین المللی ترمیم و توسعه، سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری، کنفدراسیون بین المللی اتحادیه های کارگری، جامعه بین المللی توسعه، صندوق بین المللی توسعه کشاورزی، صندوق بین المللی پول، سازمان بین المللی کار ، سازمان بین المللی دریانوردی، سازمان بین المللی استاندارد، جنبش عدم تعهد، کنگره آفریقا، سازمان وحدت آفریقا، سازمان منع تکثیر سلاح های شیمیایی، کمیسیون توسعه تجارت سازمان ملل متحد، سازمان توسعه فرهنگی ملل متحد، سازمان توسعه صنعتی ملل متحد، کمیسیون ناظر بر آتش بس سازمان ملل متحد در بسیاری از کشورهای آفریقایی و آسیایی، سازمان جهانی پست، سازمان بین المللی پلیس جنایی، سازمان بین المللی مالکیت معنوی، سازمان بین المللی هواشناسی، سازمان بین المللی گردشگری و سازمان جهانی تجارت عضویت دارد.

 

ویژگی های اقتصادی

 

شکل روستایی و ابتدایی کشاورزی در کنیا، اساس تولید اقتصادی این کشور را شامل می شود. با این حال، کنیا به دلیل واقع شدن در کنار اقیانوس هند امکان ترانزیت کالاهای صادراتی به مرکز آفریقا را دارد. به عبارت دیگر، خدمات بازرگانی در این سرزمین به عنوان دومین زمینه شغلی حول محور عبور کالا از مرزهای شرقی و سواحل اقیانوس هند به سمت مرزهای غربی و اراضی مرکزی آفریقا توسعه یافته است . ارزش تولید ناخالص داخلی کنیا در سال 2003 میلادی به 89/32 میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل از آن، حدود 1/1 درصد رشد نشان می دهد. بخش کشاورزی 24 درصد، بخش خدمات 63 درصد و بخش صنعت 13 درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را شامل می شود. هر چند درآمد سرانه ملی کنیا حدود 1100 دلار است، ولی بالغ بر 45 درصد از مردم این کشور زیر خط فقر زندگی می کنند. سال گذشته  میلادی نرخ تورم اقتصادی کنیا به دنبال سیاست های اصلاح گرانه دولتی به نحو چشمگیری کاهش یافت و به 9/1 درصد رسید.

کنیا قریب به 10 میلیون نفر نیروی کار دارد که 75 تا 80 درصد از آنها در بخش کشاورزی شاغلند. از سوی دیگر،‌ نرخ بیکاری در این کشور هنوز بالای 35 درصد است.

کنیا ذخایر غنی از طلا، نمک، آهک و سنگ مرمر در اختیار دارد، ولی هنوز هم از معادن خود به خوبی بهره برداری نمی کند.

بخش صنعت در کنیا تاکنون در زمینه کالاهای مصرفی کوچک نظیر پلاستیک، مبلمان، نساجی، صابون سازی، دخانیات، باطری سازی و تولید فرآورده های کشاورزی، سیمان و صنعت گردشگری توسعه یافته است، در حالی که این کشور زمینه های فراوانی برای رشد صنعتی دارد.

کنیا توان تولید چهار میلیارد و 33 میلیون کیلووات ساعت انرژی الکتریکی دارد که 71 درصد از این ظرفیت را توسط نیروگاه های حرارتی، 7/17 درصد توسط نیروگاه های برق آبی و مابقی را توسط سایر شیوه های تامین انرژی تولید می کند. بااین حال، مصرف سالانه انرژی الکتریکی این کشور در حدود سه میلیارد و 981 میلیون کیلووات ساعت است و ظرفیتی برای صدور برق به همسایگان باقی نمی ماند. کنیا منابع نفتی غنی ندارد و عمده نیازهای نفتی خود را از کشورهای تولیدکننده خریداری می کند. مصرف روزانه نفت کنیا در حدود 57 هزار شبکه است.

بخش کشاورزی کنیا که اساس اقتصاد این کشور را شامل می شود، تولید کننده محصولاتی نظیر چای، قهوه، ذرت، گندم، نیشکر، میوه و سبزیجات است. معتبرترین بسته های چای صادراتی از کشورهای اروپایی به سایر کشورها مخلوطی از چای کنیا را در بر دارد. علاوه بر آن، کنیا حجم قابل توجهی از بازار مصرف چای در خاورمیانه را به خود اختصاص داده است.

در بخش دامپروری نیز کنیا تولیدکننده گوشت گاو، گوسفند و مرغ است. هر چند این کشور در حاشیه اقیانوس هند واقع شده و ساحل نسبتاً طولانی با این اقیانوس دارد، ولی صنایع شیلاتی در کنیا چندان توسعه یافته نیستند.

کنیا در سال 2003 میلادی بیش از 1/2 میلیارد دلار از قبیل چای، صنایع دستی، قهوه، فرآورده های نفتی و سیمان به خارج صادر کرد. اوگاندا، انگلستان، آمریکا، هلند، پاکستان، تانزانیا و مصر بزرگترین خریداران کالا از کنیا هستند.

این کشور همچنین، طی سال 2003 میلادی نزدیک به سه میلیارد دلار کالا از قبیل ماشین آلات صنعتی، لوازم نقلیه موتوری، نفت و فرآورده های وابسته، فولاد و آهن آلات و وسایل پلاستیکی وارد کرد. امارات متحده عربی، عربستان سعودی، آمریکا، انگلستان، آفریقای جنوبی، فرانسه، چین، ژاپن و هند مهمترین فروشندگان کالا به کنیا هستند.

کنیا نزدیک به پنج میلیارد و 700 میلیون دلار بدهی خارجی دارد. واحد پول این کشور «شیلینگ» است و هر دلار آمریکا حدوداً با 80 شیلینگ کنیا برابری می کند (نرخ برابری 25 مه 2004) .

 

ویژگی های مخابراتی و امکانات ترابری

 

در کنیا حدود 250 هزار شماره تلفن ثابت و 540 هزار شماره تلفن همراه دایر است. از سوی دیگر، برنامه های تلویزیونی کنیا از طریق هشت شبکه دولتی در سطح کشور پخش می شود و مردم این سرزمین امواج 24 ایستگاه رادیویی موج AM، 18 ایستگاه رادیویی موج FM و شش ایستگاه رادیویی با طول موج کوتاه را دریافت می کنند. تا کنون حداقل شش مرکز خدمات مخابراتی اینترنت با بیش از 500 هزار کاربر در این کشور ایجاد شده است. در کنیا بالغ بر دو هزار و 778 کیلومتر راه آهن با عرض ریل یک متر وجود دارد. همچنین، 63 هزار و 942 کیلومتر جاده اصلی و فرعی در کنیا احداث شده است. بنادر «کیسومو»، «لامو» و «مومباسا» مهمترین بنادر صیادی و تجاری کنیا هستند.

ناوگان دریایی کنیا دارای 2 فروند کشتی کانتینربر، یک فروند نفتکش و یک فروند کشتی (رو - رو) است. در کنیا حداقل 230 فرودگاه بزرگ، کوچک و روستایی وجود دارد که تنها چهار فرودگاه توانایی پذیرش پروازهای پهن پیکر را دارا هستند.

 

مناسبات اقتصادی ایران و کنیا

 

روابط بازرگانی ایران و کنیا اگر چه سابقه ای بسیار طولانی دارد، ولی هیچگاه متنوع نبوده و تنها به تبادل چند قلم کالای میان دو کشور محدود بوده است.

چای کنیا مهمترین کالای واردات از این کشور به بازار ایران است و قیر، نفت، پارافین، کشمش، لاستیک خودرو، لوازم پلاستیکی، فرش، اشیا شیشه ای و ظروف آلومینیومی عمده ترین محصولات ایرانی هستند که به کنیا صادر می شوند.

تجارب فنی و مهندسی ایران در زمینه استخراج معادن، صنایع شیلاتی، امور عمرانی، راهسازی، پل سازی، سدسازی، ساخت کارخانه های  سیمان و محصولات غذایی می تواند زمینه مناسبی برای توسعه مناسبات اقتصادی دو کشور باشد. توجه بازار کنیا به محصولات پلاستیکی ایران نباید محدود به صدور چند قلم لوازم آشپزخانه و کالاهای کوچک باشد. ایجاد یک نمایشگاه اختصاصی از تولیدات ایران در نایروبی کمک شایسته ای به شناخت تجار کنیایی از محصولات صادراتی کشورمان خواهد بود.

 

آمار مبادلات بازرگانی ایران و کنیا        (بر حسب دلار آمریکا)

دوره

صادرات

واردات

1374

1033623

248942

1375

501545

233943

1376

2692384

449605

1377

2502172

1249660

1378

2430959

2246462

1379

3876002

1131672

1380

2943110

7564243

1381

2364670

9546113

  

 

نوشته : کامران نرجه   Kamran    Narjeh

این مطلب در شماره آبان ماه ١٣٨٣ ماهنامه اتاق بازرگانی درج شده است