ضرورت احیای فرهنگ دریایی

اغلب کویرنشینان همان نگرش های بهره گیری از طبیعت اطراف خود را دارند که نسل های پیش از آنان نیز در مجاورت کویر به آن دست یافته بودند. این نگرش ها را به خوبی می توان در نحوه تولید صنعتی و کشاورزی، شیوه ساخت مسکن و حتی ادبیات عامه مشاهده کرد. تنها تفاوت میان نسل جدید با گذشتگان در ابزار و شدّت بهرمندی از طبیعت کویری است. در مورد ساکنان مناطق جنگلی نیز می توان همین فرهنگ مشترک بین نسلی و تأثیر پذیری از محیط پیرامون را مثال زد.

با این مقدمه اگر به تاریخ تمدن بشری در پهنه ایران زمین نگاه کنیم، رابطه انکار ناپذیری میان زندگی انسانها با آب و دریا می یابیم. زیرا محدوده زندگی این اقوام شامل تمامی اراضی میان خلیج فارس و دریای مکران تا رود نیل و دریای روم و همچنین دریای مازندران تا هامون و هیرمندان بوده که رودهای بزرگی نظیر سیحون و جیحون و حوزه آبریز بین النحرین را در بر می گرفته است. بنابر این اقوام ایرانی درطول تاریخ تعامل وسیعی با دریاهای پیرامون خود داشته اند و شاید از این حیث باید انتظار داشت ایرانِ فعلی هم که مساحتی به مراتب کمتر از گذشته دارد، همچنان یک کشور دریایی قلمداد شود و تولید صنعتی، فرهنگ معیشتی و ادبیات مردم آن محصول بهرمنده ای از دریاهای اطراف باشد. اما واقعیت آن است که با وجود خطوط ساحلی گسترده در شمال و جنوب ایرانِ فعلی، بسیاری از مردم کشورمان با فرهنگ دریا بیگانه اند و از ارزشهای مجاورت با دریا بی خبرند. حتی رسانه های جمعی ایران که قاعدتاً باید مرّوج تمامی ابعاد فرهنگی و خرده فرهنگ های کشور باشند، نسبت به زوایای مختلف فرهنگِ دریا نا آشنا هستند و در متون و ادبیات جدید هم، کمتر به موضوع دریا توجه شده است. یک بررسی اجمالی از رسانه های تخصصی حوزه حمل و نقل در کشور نشان می دهد که تاکنون به دلیل نبود محتوای مناسب و کمبود اطلاعات در این حوزه اقدام شایسته ای برای ترویج فرهنگ دریایی از سوی این رسانه ها صورت نگرفته و حداکثر مطالب منتشره، چیزی فراتر از انعکاس دیدگاه های مسئولان ارگانهای دریایی و اخبار حمل و نقل این حوزه نیست. در حالی که برای توسعه فرهنگی این بخش باید زوایای مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی حوزه دریا مورد تحلیل قرار گیرد. از طرف دیگر متون دانشگاهی  ما نیز فقط در برگیرنده اصول آکادمیک حمل و نقل دریایی است و کاوش عمیقی در فرهنگ دریا ندارد.

بطور قطع ترویج فرهنگِ دریایی باعث توجه تمامی اقوام و ساکنان کشور به ابعاد مختلف مقوله دریا و ضرورت بهره مندی از ثروت های خدادادی این حوزه می شود. این محدوده در برگیرنده مفاهیم و موضوعات گسترده ای نظیر صنایع و خدمات دریایی، قوانین و مقررات حقوقی دریا، حمل و نقل کالا و مسافر، منابع رو سطحی و زیر سطحی، ذخایر انرژی و کانی های موجود در بستر دریا، علوم مهندسی، پزشکی، نظامی، نانوتکنولوژی و فناوری های نوین وابسته به دریا، منابع انرژی نهانی در دریا، امنیت غذایی و سفره وسیع خوراک دریایی، گردشگری دریایی و زیرساخت های مرتبط با آن، گیاهان ،جانوران و محیط زیست دریایی و ارزش های اقتصادی آن ، نحوه معیشت ساحل نشینان و الگوهای قابل ترویج فرهنگی، صنایع دستی مرتبط با دریا و مباحث دیگری از این دست است که هرکدام از آنها توانایی ایجاد هزاران فرصت شغلی جدید در کشور را دارند.

توجه به توسعه فرهنگِ دریایی حتی برای ارگانها و نهادهای دریایی کشور که ارتباطی مستمر و روزمره با دریا دارند نیز با اهمیت است. زیرا ناآگاهی عامه مردم از این حوزه سرعت دسترسی ارگانهای دریایی به خواسته های آنان را کاهش می دهد.

بدیهی است پرداختن به ابعاد مختلف فرهنگِ دریا و ترویج مفاهیم این حوزه به یک برنامه ریزی منسجم و بستر اجرایی قدرتمند نیاز دارد تا بطور مستمر و هدفمند، آحاد مختلف جامعه را تحت پوشش محتوای تولیدی خود قرار داده و انگیزه مشارکت و سرمایه گذاری آنان را در این بخش افزایش دهد.

این مساله در قطعنامه پایانی بیست و سومین همایش ارگانهای دریایی که اخیراً در محمودآباد برگزار شد، به خوبی مورد تاکید قرار گرفته است. ارگانهای دریایی به این باور مشترک رسیده اند که توسعه فرهنگ دریایی مستلزم راه اندازی مجدد و تقویت کمیته اشاعه فرهنگ دریایی زیر نظر دبیرخانه همایش ارگانهای دریایی است. کمیته مذکور در صورت حمایت مالی و معنوی ارگانهای دریایی می تواند ضمن برقراری ارتباط با مراکز تحصیلی دانشگاهی و پیش دانشگاهی به ترویج فرهنگ دریایی در میان نسل آینده کمک کند. همچنین این کمیته می تواند هسته اصلی تولید برنامه های جذّاب و پرمخاطب برای رسانه ملی با محوریت دریا باشد و یا اینکه نسبت به تربیت خبرنگاران تخصصی آشنا به مفاهیم حوزه دریا در رسانه های مختلف و خبرگزاری ها همت گمارد.   

کمیته مذکور به لحاظ وظیفه ذاتی خود باید اشاعه دهنده فرهنگ دریا در جامعه غیردریایی کشور باشد و موضوعات مرتبط به این حوزه را به دغدغه آحاد جامعه مبدل سازد تا عزم ملی برای کمک به توسعه دریامحور در جامعه ایجاد شود.

بررسی علل کمبود محتوای رسانه ای در حوزه دریا و نبود بحث های کارشناسی فرهنگی در این حوزه می تواند یکی از اولویت های کاری کمیته مذکور باشد. علاوه بر این می توان در کمیته مذکور از همکاری فرهنگستانها برای اصلاح ادبیات و معادل سازی واژگان  بیگانه در حوزه دریا کمک گرفت و درک مفاهیم تخصصی را برای عامه مردم آسان تر کرد. همچنین کمیته اشاعه فرهنگ دریایی می تواند زمینه برپایی تورهای سیاحتی، جشنواره های علمی و هنری  یا مسابقات عمومی برای انگیزش عموم مردم به آشنایی با دریا را فراهم سازد.

 به نظر می رسد پیشنهاد احیای دوباره این کمیته از سوی همایش ارگانهای دریایی ، گام بزرگی برای تحقق این آرمان و فراگیر شدن مباحث دریایی در میان اقشار مختلف جامعه است.

 نوشته: کامران نرجه

 این مقاله درماهنامه شماره233 پیام دریا (خرداد و تیر1394) درج شده است.

 

/ 6 نظر / 28 بازدید
نیلوفر

سلام..خسته نباشيد واقعا دستتون درد نکنه...واقعا زحمت ميکشيد... [چشمک] ممنون بابت سايت خوبتون..

آيدا

سلام وبلاگ تونو ديدم واقعا وبلاگ خوبي داريد ، منم يک سايت دارم با موضوع شبکه اجتماعي به اسم کليکي ها محيط خيلي جذاب و سالمي داره با کلي عضو صميمي و مهربان که واقعا خوشحال ميشم بياي و عضو بشي اين ادرس صفحه عضويت http://clickiha.net/signup اومدي خبر بدي بيام پست هايي که گزاشتي رو بخونم . منتظرم عزيز

آرزو

سلام خوبيد ؟ دو تا مطلب اولتونو خوندم خيلي عالي بود خواستم ازتون تشکر کنم و همينطور ازتون دعوت کنم به سايت منم سر بزنيد و در صورتي که مايل بوديد يک وبلاگ خوب هم در سايت ما بسازيد شما فرد توانايي هستيد باعث افتخار مون هست به جمع کاربران سيستم وبلاگدهي ما بپيونديد ، www.sitearia.ir

آرزو

سلام خوبيد ؟ دو تا مطلب اولتونو خوندم خيلي عالي بود خواستم ازتون تشکر کنم و همينطور ازتون دعوت کنم به سايت منم سر بزنيد و در صورتي که مايل بوديد يک وبلاگ خوب هم در سايت ما بسازيد شما فرد توانايي هستيد باعث افتخار مون هست به جمع کاربران سيستم وبلاگدهي ما بپيونديد ، www.sitearia.ir

آرزو

سلام خوبيد ؟ دو تا مطلب اولتونو خوندم خيلي عالي بود خواستم ازتون تشکر کنم و همينطور ازتون دعوت کنم به سايت منم سر بزنيد و در صورتي که مايل بوديد يک وبلاگ خوب هم در سايت ما بسازيد شما فرد توانايي هستيد باعث افتخار مون هست به جمع کاربران سيستم وبلاگدهي ما بپيونديد ، www.sitearia.ir

آرزو

سلام خوبيد ؟ دو تا مطلب اولتونو خوندم خيلي عالي بود خواستم ازتون تشکر کنم و همينطور ازتون دعوت کنم به سايت منم سر بزنيد و در صورتي که مايل بوديد يک وبلاگ خوب هم در سايت ما بسازيد شما فرد توانايي هستيد باعث افتخار مون هست به جمع کاربران سيستم وبلاگدهي ما بپيونديد ، www.sitearia.ir