ویژگی یک خرید مناسب نوروزی

 روزهای پایانی سال به سرعت می‌گذرند و جنب و‏‎ ‎جوش مردم در کوچه و بازار، نزدیکی نوروز را نوید می‌دهد. تجمع دستفروشان در اغلب مراکز خرید به حدی زیاد شده که عبور و مرور را‎ ‎با کُندی روبرو کرده است.

خیل عظیم جمعیت در بازارچه‌های عرضه مستقیم کالا و پاساژهای تجاری موج می‌زند و همه جا مملّو از فروشندگان و خریدارانی است که در حال چانه زنی با یکدیگر هستند.

خرید شب عید برای ما، صرفاً یک عادت هر ساله یا سنت به ارث رسیده از گذشته نیست، بلکه حتی از یک ولع عمومی برای نوشدن و آراستگی در نوروز، فراتر است و شاید بتوان آن را اقتباسی از خیزش طبیعت و تلاشی برای پایان دادن به هرگونه رخوت و کسادی در کار و زندگی تلقی کرد.

رونق کسب و کار

خرید‌های شب عید رونق دهنده کسب و کار جامعه‌ای است که هریک از ما به نوعی در آن سهیم هستیم. فرقی نمی‌کند که فروشنده باشیم یا خریدار و تولید کننده یا توزیع کننده؛ مهم هدف مشترک این حرکت جمعی است که شرایط زندگی همگان را تغییر می‌دهد و به همین سبب وفاق ملی را تقویت می‌کند.

به عبارت دیگر، می‌توان خرید شب عید را ادای دین مردم به اقتصاد ملی برای حمایت از تولید و تجارت قلمداد کرد؛ وظیفه نانوشته‌ای که هر ایرانی برای کمک به چرخش چرخ‌های اقتصادی و توازن و میان دخل و خرج جامعه، بر دوش خود احساس می‌کند. اگرچه گاهی در خلال همین رفتار پسندیده جمعی، فرصت ارتکاب اعمالی مغایر با ارزش‌های اجتماعی از سوی افرادی سودجو فراهم می‌شود تا از افزایش تقاضای خرید عمومی برای کسب درآمد غیر حلال استفاده برند. آنچه که به عنوان گرانفروشی، تقلّب، کم فروشی و یا سایر رفتار‌های ناشایست اقتصادی در چنین روزهایی بیشتر به چشم می‌خورد، محصول برهم ریختن تعادل عرضه و تقاضای کالا و همچنین عدم آگاهی خریداران و فروشندگان از قوانین تجاری و حقوق اقتصادی است.

آگاهی از حقوق مشتریان

غلامعلی رَمَوی ـ کارشناس مسائل تنظیم بازار در رابطه با تخلفات تجاری همزمان با خریدهای شب عید می‌گوید: در این ایام بر خلاف ثبات سطح عرضه، تقاضای خرید کالا و خدمات مختلف چندین برابر افزایش می‌یابد و همین موضوع کافی است تا توازن بازار از حالت طبیعی خارج شود و شرایط سودجویی فرصت طلبان را فراهم سازد.

وی به عنوان کارشناس سازمان حمایت تولیدکنندگان و مصرف کنندگان معتقد است که برهم ریختن تنظیم بازار، احتمال تضییع حقوق تولیدکنندگان یا مصرف کنندگان را بالا می‌برد. البته بسیاری از تخلفات اقتصادی در بازار به ویژه در دوره رشد تقاضا، ناشی از ناآگاهی صنفی و نبود آموزش‌های لازم نسبت به حقوق مشتری در بین کسبه و بازاریان است. ولی گاهی مصرف کنندگان نیز به سبب عدم شناخت کافی از یک خرید مناسب و قانون مند، موجب خسارت مادی به خود و جامعه می‌شوند.

رموی معتقد است: اطلاع‌رسانی از شرایط خرید و حقوق دوطرف یک معامله اقتصادی، سبب می‌شود تا افراد با بینش بهتری بتوانند نسبت به تهیه کالا و دریافت خدمت اقدام کنند.

از سوی دیگر، فروشندگان و عرضه‌کنندگان کالا و خدمات نیز وقتی بدانند که مسئولیت آنها و حدود اختیارات و چارچوب یک فروش قانون مند چیست و چگونه باید ضمن تکریم مشتری با آنها مطابق قانون برخورد کنند،از امنیت شغلی بیشتری برخوردار می‌شوند.

به گفته وی، بند «د» قانون حمایت از حقوق مصرف کنندگان مصوب ۲۳ر۷ر۱۳۸۸ مجلس شورای اسلامی در فصل دوم خود وظایفی را برای عرضه کنندگان کالا و خدمات در قبال مصرف کنندگان قائل شده است که یکی از آنها، مسئولیت حقوقی افراد نسبت به یکدیگر است.

بر اساس این قانون، تمامی فروشندگان بازار مسئول صحت و سلامت کالا و خدمات عرضه شده و تطبیق آن با ضوابط و شرایط مندرج در قرارداد یا عرف در معاملات هستند.

اگر موضوع معامله کلی باشد در صورت وجود عیب و یا عدم انطباق کالا با شرایط تعیین شده، مشتری حق دارد صرفاً عوض سالم را مطالبه کند و فروشنده نیز مکلف است آن را تامین کند و اگر موضوع معامله جزیی باشد، مشتری می‌تواند معامله را فسخ کند و یا اُرش(غرامت) کالای معیوب را مطالبه کند و فروشنده موظف است آن را بپردازد. البته در صورت فسخ معامله از سوی مشتری، پرداخت خسارت از سوی عرضه کننده منتفی است.

ناآگاهی نسبت به این قانون علت اصلی بسیاری از اختلافات در خرید‌های نوروزی است.

نکته دیگری که اغلب خریداران و فروشندگان از آن غافلند، موضوع ارائه اطلاعات در مورد کالا و یا خدمت مورد معامله است.

به گفته این کارشناس، طبق قانون فروشندگان موظفند به هنگام عرضه کالا یا خدمت، اطلاعات لازم شامل نوع، کیفیت، کمیت، آگاهی‌های مقدم بر مصرف، تاریخ تولید و انقضای مصرف را در اختیار مصرف‌کنندگان قراردهند.‏

از طرف دیگر بسیار دیده شده که وقتی تقاضای خرید یک نوع کالا بالا می‌رود، فروشندگان کالای دیگری را که با تقاضای کمتری برخوردار است، به اجبار همراه کالای پرتقاضا به مشتریان می‌فروشند. ولی مطابق قانون فروش اجباری یک یا چند نوع کالا و یا خدمت به همراه کالا و یا خدمت دیگر، ممنوع است و مردم می‌توانند نسبت به این قبیل رفتارهای فروشندگان، به سازمان تعزیرات حکومتی شکایت کنند.

رموی تاکید دارد: خریداران به محض مواجهه با هرگونه تخلف از سوی فروشندگان کالا یا خدمات باید سریعاً موارد تخلف را از طریق شماره تلفن ۱۲۴ گزارش دهند تا بازرسان به شکایت آنها رسیدگی کنند. این اقدام اگر تخلف فروشندگان را ثابت کند، علاوه بر تامین غرامت مشتریان جلوی ارتکاب جرایم بعدی را نیز خواهد گرفت.

از چه کسی و چگونه بخریم؟

قاسم نوده فراهانی ـ رئیس اتاق اصناف کشور در مورد خریدهای شب عید می‌گوید: مهم‌ترین نکته در مورد خریدهای شب عید، این است که مردم از فروشندگان معتبر خرید کنند. فروشگاه‌هایی که مجوز صنفی دارند، کاملاً قابل رصد و نظارت هستند، بنابر این مسئولان چنین فروشگاه‌هایی از ترس اعمال جریمه، کمتر مرتکب رفتار‌های سودجویانه می‌شوند. اما فروشندگان ناشناس و یا فروشگاه‌های فاقد مجوز صنفی که هرازگاهی توسط افراد غیر حرفه‌ای برپا می‌شوند و خیلی سریع جای خود را به مشاغل دیگر می‌دهند، قابل اعتماد نیستند.

به گفته وی، بیشترین تخلفات اقتصادی در کشورمربوط به فروشگاه‌های فاقد مجوز صنفی است. وی خرید از دستفروشان را بزرگترین اشتباه مشتریان معرفی می‌کند و می‌گوید: پدیده دستفروشی اصلاً مورد تایید نیست و طبیعتاً چنین رفتار بدون تاییدی می‌تواند عامل ارتکاب هر نوع جرم و تخلف باشد.

فراهانی همچنین به خریداران شب عید توصیه می‌کند که به هنگام خرید از فروشندگان، حتماً فاکتور دریافت کنند.

فاکتورها باید ممهور به مهر فروشگاه بوده و در آن جزئیات کالا یا خدمت شامل تعداد، نوع، کیفیت، قیمت، تاریخ خرید و سایر شرایط معامله مندرج شده باشد. مسلماً فقط هنگامی که مشتریان فاکتور خرید در دست داشته باشند، امکان پیگیری معیوب بودن کالا یا بالابودن قیمت آن را دارند.

رئیس اتاق اصناف کشور همچنین می‌گوید: فروشندگان موظفند روی هر یک از کالاهای خود برچسب قیمت نصب کنند، در غیر این صورت با آنها برخورد قانونی می‌شود. مردم نیز نباید کالای فاقد برچسب قیمت را بخرند. یکی دیگر از حقوق مشتریان به هنگام خرید، استفاده فروشنده از دستگاه کارت خوان الکترونیکی و ترازوی دیجیتال است که این موارد نیز می‌تواند رصد خرید و ضمانت کالا را برای مصرف‌کنندگان، آسان کند.

اصول یک خرید مناسب

درکنار تمامی هشدارهای داده شده نسبت به راه‌های بروز تخلف از سوی فروشندگان، مردم نیز باید نکاتی را به هنگام خرید رعایت کنند تا احتمال بروز خسارت‌های آنان را کاهش ‌دهد.

اسماعیل محمودی یکی از کارشناسان فروش کالاهای مصرفی در این رابطه می‌گوید: خرید‌های شب عید معمولاً شامل تهیه مواد غذایی برای مصارف تعطیلات نوروزی و همچنین پوشاک بهاره است.

به گفته وی، خرید هریک از این اقلام دارای ضوابطی است که رعایت آنها، احساس رضایت در مشتریان را افزایش می‌دهد. به عنوان نمونه مردم باید برای خرید مواد غذایی فاسد شدنی مانند گوشت مرغ و ماهی، سبزیجات و میوه دقت کافی داشته باشند که به اندازه کافی و مناسب با نیاز مصرفی خانواده، خرید کنند.وی همچنین می‌گوید: متاسفانه خریدهای فله‌ای و نامناسب با نیازهای واقعی خانوار، در فرهنگ ما به یک ارزش تبدیل شده است. یعنی بسیاری از مردم عادت دارند بیش از اندازه مصرف واقعی خود، مواد غذایی بخرند و آن را در گوشه آشپزخانه منزل و یا در فریزر، ذخیره کنند.

محمودی می‌افزاید: ریشه چنین رفتاری به اضطراب مردم در دوران جنگ تحمیلی نسبت به کمبود کالا برمی گردد. ولی اکنون که حجم تولید کالا و به ویژه مواد غذایی در کشور ما بسیار بیشتر از میزان مصرف داخلی است، هرگز نباید نگران کمبود کالا بود و این چنین خرید کرد.

باید توجه داشت که خرید بیش از اندازه، باعث اتلاف مواد غذایی و از بین رفتن سرمایه مردم می‌شود.همچنین هنگام خرید مواد فاسد شدنی توجه به تاریخ مصرف کالا بسیار اهمیت دارد. اگر قرار است کالایی را برای مصرف در ۳ روز آینده تهیه کنید، جنسی بخرید که حداقل ۵ روز تاریخ مصرف داشته باشد. خرید و نگهداری مواد غذایی برای دوره مصرف بیش از یک هفته، هرگز صحیح و عقلانی نیست.

محمودی ادامه می‌دهد: خرید کالاهای مصرفی، به ویژه مواد غذایی که مستقیماً با بهداشت و سلامت ما سر و کار دارد، باید حتماً از فروشگاه‌های معتبر و با رعایت تمامی اصول بهداشتی صورت بگیرد. این نکته که هنوز ناچاریم به بسیاری از افراد بالغ و عاقل نسبت به عدم خرید مواد غذایی از دستفروشان و کسبه دوره گرد، هشدار بدهیم، ناراحت کننده است. ولی به واقع در چنین روزهایی حجم خرید مواد غذایی از فروشندگان غیر معتبر و عوارض ناشی از این خرید نامناسب، افزایش می‌یابد.

یکی دیگر از عادات نامناسب به هنگام خرید به ویژه در خریدهای شب عید، کم‌توجهی به اولویت‌های خانوار است. این مساله منابع محدود مالی ما را صرف خرید اجناسی می‌کند که شاید در بین نیازهایمان دارای اولویت نباشند.

فهیمه سلامتیان ـ مسئول یکی از فروشگاه‌های بزرگ پوشاک در تهران معتقد است: خانواده‌ها باید پیش از مراجعه به بازار و چرخ خوردن بی هدف در میان فروشندگان، لیستی از نیازهای خود بر اساس اولویت نیاز، تهیه کنند.

به عبارت دیگر اگر برای فصل بهار به یک شلوار مناسب نیاز دارید، پول خود را به خرید پیراهنی ندهید که به نظر شما قیمت آن ارزان‌تر از معمول است و امکان دارد در آینده موفق به خرید آن نشوید.

این کارشناس فروش می‌گوید: برنامه‌ریزی و اولویت بندی نیازها، یکی از شروط اصلی موفقیت در خریدهای شب عید است که متاسفانه اغلب مردم از آن غافلند.

این برنامه‌ریزی باید در زمان خرید نیز صورت گیرد، زیرا ممکن است جدول نیازهای شب عید یک خانواده شامل کالاهای غیر هم سنخی باشد که برای هر کدام از آنها باید زمانی مناسب صرف کرد. از طرف دیگر نباید خرید‌های نوروزی را به روزها و ساعات پایانی سال انداخت.

زیرا ممکن است به هر دلیل نیاز باشد تا پس از خرید یک کالا دوباره به فروشنده آن مراجعه کنیم. اگر به واسطه شروع تعطیلات نوروزی، امکان مراجعات دوباره به فروشنده کالا مقدور نباشد،‎ ‎متضرر می‌شویم و خرید مناسبی نخواهیم داشت.علاوه بر آن، خرید‌های دیرهنگام عجولانه صورت می‌گیرند و زمان کافی برای بررسی و دقت ندارند، بنابر این احتمال خطا و زیان دیدگی در این قبیل خریدها بالاست.

 سلامتیان در مورد خرید پوشاک نوروزی هم اعتقاد دارد: باید اطلاعات دقیقی از اندازه پوشاک مورد تقاضا داشته باشیم. بهتر است برای آنان که هنگام خرید همراه ما نیستند و اندازه پوشاک آنها را به طور دقیق نمی‌دانیم، خرید نکنیم، تا مجبور به تعویض پوشاک خریداری شده نشویم.‏‎

‎باید سعی کنیم لباس‌هایی را بخریم که قابل اندازه گیری و پروکردن باشند و فروشنده اجازه پوشیدن آن را قبل از خرید به ما بدهد تا هنگامی که به خانه بر می‌گردیم و آن را می‌پوشیم، از فرم لباس در بدنمان پشیمان نشویم. حتی بهتر است هنگام پرو لباس، کمی به این طرف و آن طرف حرکت کنیم، بنشینیم و بلند شویم تا مطمئن شویم کالای خریداری شده برای بدن ما در حین حرکت، اندازه است.

از طرف دیگر به هنگام خرید پوشاک باید به مواد و الیاف به کار رفته در آن و نوع دوخت پوشاک دقت کافی کرد. زیرا پوشاک مشابه هم با قیمت‌های متفاوت در بازار فراوان است.

آنچه که باعث بالا رفتن قیمت یک نوع پوشاک نسبت به کالای مشابه می‌شود، کیفیت مواد مصرفی و نوع دوخت آن است.البته قیمت پوشاک نیز نباید از عرف بازار بالاتر باشد، با این حال نباید این نکته را که هیچ گرانی به علت و هیچ ارزانی بی دلیل نیست، فراموش کرد.

به گفته وی، اگر قصد خرید کفش دارید، بهتر است ساعات غروب یا شب به بازار بروید. زیرا در طول روز به دلیل پیاده روی، پای شما تا اندازه‌ای متورم و بزرگتر می‌شود که اگر هنگام انتخاب کفش به آن توجه نداشته باشید، حتماً کالایی می‌خرید که مناسب اندازه پای شما نیست.

برخی عادت دارند کفشی را که اندازه آن کوچکتر از پای آنهاست، خریداری کنند تا بعداً جا باز کند. ولی این نوع خرید نیز نامناسب است و تا زمانی که کفش جا بازکند، باعث تهدید سلامت شما می‌شود.

عدم توجه به همین نکات ساده باعث می‌شود تا خرید شب عید ما مناسب نباشد و بین خریدار و فروشنده نیز اختلاف ایجاد شود.به طور قطع همان طور که مصرف کنندگان در مورد خرید و استفاده از یک کالا دارای حقوقی قابل پیگرد هستند، تولیدکنندگان و فروشندگان کالا نیز دارای حقوقی هستند که نباید مورد بی‌توجهی قرار گیرد.توجه کافی به این نکات احتمال تضییع حقوق تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان را به هنگام خرید‌های شب عید، کاهش می‌دهد.

 نوشته: کامران نرجه

 این گزارش درصفحه 5 روزنامه اطلاعات شنبه 24 اسفند1392 درج شده است

 

/ 0 نظر / 15 بازدید